In the Name of Allah—the Most Compassionate, Most Merciful.
Yn enw Allah, y Trugarog, y Tosturiol.
______________Notes: This is a DRAFT translation. Work undergoing. Please contact: [email protected]No translation of the Quran is considered a substitute for the Arabic original in Islam - this translation would be understood as an interpretation of the meaning (in Draft for now)
بِسْمِ ٱللَّهِ ٱلرَّحْمَـٰنِ ٱلرَّحِيمِ ١
1:1 In the Name of Allah—the Most Compassionate, Most Merciful.
1:1 Yn enw Allah, y Trugarog, y Tosturiol.ٱلْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ ٱلْعَـٰلَمِينَ ٢
1:2 All praise is for Allah—Lord of all worlds,
1:2 Mawl i Allah, Arglwydd yr holl fydoedd.٢ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ
All praise is for Allah — Lord of all worlds,
Mawl i Allah, Arglwydd yr holl fydoedd.ٱلرَّحْمَـٰنِ ٱلرَّحِيمِ ٣
1:3 the Most Compassionate, Most Merciful,
1:3 Y Trugarog, y Tosturiol.مَـٰلِكِ يَوْمِ ٱلدِّينِ ٤
1:4 Master of the Day of Judgment.
1:4 Meistr Dydd y Farn.إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَإِيَّاكَ نَسْتَعِينُ ٥
1:5 You ˹alone˺ we worship and You ˹alone˺ we ask for help.
1:5 Tydi yn unig a addolwn, a Thydi yn unig yr ydym yn ceisio cymorth.ٱهْدِنَا ٱلصِّرَٰطَ ٱلْمُسْتَقِيمَ ٦
1:6 Guide us along the Straight Path,
1:6 Tywys ni ar hyd y llwybr union.صِرَٰطَ ٱلَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ غَيْرِ ٱلْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَلَا ٱلضَّآلِّينَ ٧
1:7 the Path of those You have blessed - not those You are displeased with, or those who are astray.
1:7 Llwybr y rhai y rhoddaist dy ras arnynt, nid llwybr y rhai y syrthiodd dy lid arnynt, na llwybr y rhai sydd ar gyfeiliorn.
بِسْمِ ٱللَّهِ ٱلرَّحْمَـٰنِ ٱلرَّحِيمِ
In the Name of Allah—the Most Compassionate, Most Merciful.
Yn enw Allah, y Trugarog, y Tosturiol.
الٓمٓ ١
2:1 Alif-Lãm-Mĩm
2:1 Alif. Lam. Mim.
(Llythrennau cyfriniol — nid cyfieithir y rhain; maent yn hysbys i Allah yn unig.)ذَٰلِكَ ٱلْكِتَـٰبُ لَا رَيْبَ ۛ فِيهِ ۛ هُدًۭى لِّلْمُتَّقِينَ ٢
2:2 This is the Book! There is no doubt about it1—a guide for those mindful ˹of Allah˺,
2:2 Dyma'r Llyfr — nid oes amheuaeth ynddo — yn arweiniad i'r rhai duwiol.ٱلَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِٱلْغَيْبِ وَيُقِيمُونَ ٱلصَّلَوٰةَ وَمِمَّا رَزَقْنَـٰهُمْ يُنفِقُونَ ٣
2:3 who believe in the unseen,1 establish prayer, and donate from what We have provided for them,
2:3 Y rhai sy'n credu yn yr anweledig, ac yn cynnal gweddi, ac yn rhoi o'r hyn a roddwyd iddynt gennym.وَٱلَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِمَآ أُنزِلَ إِلَيْكَ وَمَآ أُنزِلَ مِن قَبْلِكَ وَبِٱلْـَٔاخِرَةِ هُمْ يُوقِنُونَ ٤
2:4 and who believe in what has been revealed to you ˹O Prophet˺1 and what was revealed before you, and have sure faith in the Hereafter.
2:4 A'r rhai sy'n credu yn yr hyn a ddatguddiwyd i ti, ac yn yr hyn a ddatguddiwyd cyn dy amser, ac sydd â sicrwydd llwyr am yr Bywyd Tragwyddol.أُو۟لَـٰٓئِكَ عَلَىٰ هُدًۭى مِّن رَّبِّهِمْ ۖ وَأُو۟لَـٰٓئِكَ هُمُ ٱلْمُفْلِحُونَ ٥
2:5 It is they who are ˹truly˺ guided by their Lord, and it is they who will be successful.
2:5 Y rhain sydd ar arweiniad gan eu Harglwydd, a hwy yw'r rhai llwyddiannus.إِنَّ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ سَوَآءٌ عَلَيْهِمْ ءَأَنذَرْتَهُمْ أَمْ لَمْ تُنذِرْهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ ٦
2:6 As for those who persist in disbelief, it is the same whether you warn them or not—they will never believe.
2:6 Yn wir, y rhai sy'n gwadu — yr un fath iddynt hwy pa un ai rhybuddi di hwy ai peidio — ni chredant.خَتَمَ ٱللَّهُ عَلَىٰ قُلُوبِهِمْ وَعَلَىٰ سَمْعِهِمْ ۖ وَعَلَىٰٓ أَبْصَـٰرِهِمْ غِشَـٰوَةٌۭ ۖ وَلَهُمْ عَذَابٌ عَظِيمٌۭ ٧
2:7 Allah has sealed their hearts and their hearing, and their sight is covered. They will suffer a tremendous punishment.
2:7 Selodd Allah ar eu calonnau ac ar eu clyw, ac ar eu golwg y mae llen — ac iddynt hwy y mae cosb fawr.وَمِنَ ٱلنَّاسِ مَن يَقُولُ ءَامَنَّا بِٱللَّهِ وَبِٱلْيَوْمِ ٱلْـَٔاخِرِ وَمَا هُم بِمُؤْمِنِينَ ٨
2:8 And there are some who say, “We believe in Allah and the Last Day,” yet they are not ˹true˺ believers.
2:8 Ac ymhlith pobl y mae rhai sy'n dweud: "Credasom yn Allah ac yn y Dydd Olaf" — ac nid credwyr ydynt.يُخَـٰدِعُونَ ٱللَّهَ وَٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ وَمَا يَخْدَعُونَ إِلَّآ أَنفُسَهُمْ وَمَا يَشْعُرُونَ ٩
2:9 They seek to deceive Allah and the believers, yet they only deceive themselves, but they fail to perceive it.
2:9 Ceisiant dwyllo Allah a'r rhai a gredodd — ond nid twyllant ddim ond eu hunain, ac nid ymwybodol ydynt.فِى قُلُوبِهِم مَّرَضٌۭ فَزَادَهُمُ ٱللَّهُ مَرَضًۭا ۖ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌۢ بِمَا كَانُوا۟ يَكْذِبُونَ ١٠
2:10 There is sickness in their hearts, and Allah ˹only˺ lets their sickness increase. They will suffer a painful punishment for their lies.
2:10 Yn eu calonnau y mae afiechyd — ac ychwanegodd Allah afiechyd atynt — ac iddynt hwy y mae cosb boenus oherwydd eu celwydd.وَإِذَا قِيلَ لَهُمْ لَا تُفْسِدُوا۟ فِى ٱلْأَرْضِ قَالُوٓا۟ إِنَّمَا نَحْنُ مُصْلِحُونَ ١١
2:11 When they are told, “Do not spread corruption in the land,” they reply, “We are only peace-makers!”
2:11 A phan ddywedir wrthynt: "Peidiwch â llygru'r ddaear," dywedant: "Dim ond diwygwyr ydym ni."أَلَآ إِنَّهُمْ هُمُ ٱلْمُفْسِدُونَ وَلَـٰكِن لَّا يَشْعُرُونَ ١٢
2:12 Indeed, it is they who are the corruptors, but they fail to perceive it.
2:12 Yn wir, hwy yw'r llygrwyr — ond nid ymwybodol ydynt.وَإِذَا قِيلَ لَهُمْ ءَامِنُوا۟ كَمَآ ءَامَنَ ٱلنَّاسُ قَالُوٓا۟ أَنُؤْمِنُ كَمَآ ءَامَنَ ٱلسُّفَهَآءُ ۗ أَلَآ إِنَّهُمْ هُمُ ٱلسُّفَهَآءُ وَلَـٰكِن لَّا يَعْلَمُونَ ١٣
2:13 And when they are told, “Believe as others believe,” they reply, “Will we believe as the fools believe?” Indeed, it is they who are fools, but they do not know.
2:13 A phan ddywedir wrthynt: "Credwch fel y credodd pobl," dywedant: "A gredwn ni fel y credodd y ffyliaid?" Yn wir, hwy yw'r ffyliaid — ond nid ymwybodol ydynt.وَإِذَا لَقُوا۟ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ قَالُوٓا۟ ءَامَنَّا وَإِذَا خَلَوْا۟ إِلَىٰ شَيَـٰطِينِهِمْ قَالُوٓا۟ إِنَّا مَعَكُمْ إِنَّمَا نَحْنُ مُسْتَهْزِءُونَ ١٤
2:14 When they meet the believers they say, “We believe.” But when alone with their evil associates they say, “We are definitely with you; we were only mocking.”
2:14 A phan gyfarfyddant â'r rhai a gredodd, dywedant: "Credasom" — ond pan fyddant ar wahân gyda'u cythreuliaid, dywedant: "Yr ydym gyda chwi — dim ond gwatwar yr ydym."ٱللَّهُ يَسْتَهْزِئُ بِهِمْ وَيَمُدُّهُمْ فِى طُغْيَـٰنِهِمْ يَعْمَهُونَ ١٥
2:15 Allah will throw their mockery back at them, leaving them to continue wandering blindly in their defiance.
2:15 Allah sy'n gwatwar â hwy, ac yn eu gadael i grwydro'n ddall yn eu gwrthryfel.أُو۟لَـٰٓئِكَ ٱلَّذِينَ ٱشْتَرَوُا۟ ٱلضَّلَـٰلَةَ بِٱلْهُدَىٰ فَمَا رَبِحَت تِّجَـٰرَتُهُمْ وَمَا كَانُوا۟ مُهْتَدِينَ ١٦
2:16 They are the ones who trade guidance for misguidance. But this trade is profitless, and they are not ˹rightly˺ guided.
2:16 Y rhain yw'r rhai a brynodd gyfeiliorn am arweiniad — ni fu elw yn eu masnach, ac nid oeddent wedi eu harwain.مَثَلُهُمْ كَمَثَلِ ٱلَّذِى ٱسْتَوْقَدَ نَارًۭا فَلَمَّآ أَضَآءَتْ مَا حَوْلَهُۥ ذَهَبَ ٱللَّهُ بِنُورِهِمْ وَتَرَكَهُمْ فِى ظُلُمَـٰتٍۢ لَّا يُبْصِرُونَ ١٧
2:17 Their example is that of someone who kindles a fire, but when it lights up all around them, Allah takes away their light, leaving them in complete darkness—unable to see.
2:17 Eu cyffelybiaeth hwy fel cyffelybiaeth yr un a gyneuodd dân — a phan oleuwyd yr hyn o'i amgylch, cymerodd Allah eu goleuni ac fe'u gadawyd mewn tywyllwch heb weld dim.صُمٌّۢ بُكْمٌ عُمْىٌۭ فَهُمْ لَا يَرْجِعُونَ ١٨
2:18 They are ˹wilfully˺ deaf, dumb, and blind, so they will never return ˹to the Right Path˺.
2:18 Byddaron, mudion, dellion — ac felly ni ddychwelant.أَوْ كَصَيِّبٍۢ مِّنَ ٱلسَّمَآءِ فِيهِ ظُلُمَـٰتٌۭ وَرَعْدٌۭ وَبَرْقٌۭ يَجْعَلُونَ أَصَـٰبِعَهُمْ فِىٓ ءَاذَانِهِم مِّنَ ٱلصَّوَٰعِقِ حَذَرَ ٱلْمَوْتِ ۚ وَٱللَّهُ مُحِيطٌۢ بِٱلْكَـٰفِرِينَ ١٩
2:19 Or ˹those caught in˺ a rainstorm from the sky with darkness, thunder, and lightning. They press their fingers into their ears at the sound of every thunder-clap for fear of death. And Allah encompasses the disbelievers ˹by His might˺.
2:19 Neu fel storm o'r nef ynddi dywyllwch a tharanau a mellt — y maent yn rhoi eu bysedd yn eu clustiau rhag y taranfolltau, ofn marwolaeth — ac Allah sy'n amgylchynu'r anghredinwyr.يَكَادُ ٱلْبَرْقُ يَخْطَفُ أَبْصَـٰرَهُمْ ۖ كُلَّمَآ أَضَآءَ لَهُم مَّشَوْا۟ فِيهِ وَإِذَآ أَظْلَمَ عَلَيْهِمْ قَامُوا۟ ۚ وَلَوْ شَآءَ ٱللَّهُ لَذَهَبَ بِسَمْعِهِمْ وَأَبْصَـٰرِهِمْ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ عَلَىٰ كُلِّ شَىْءٍۢ قَدِيرٌۭ ٢٠
2:20 It is as if the lightning were about to snatch away their sight. Whenever lightning strikes, they walk in its light, but when darkness covers them, they stand still. Had Allah willed, He could have taken away their hearing and sight. Surely Allah is Most Capable of everything.
2:20 Bron na chipiai'r mellt eu golwg — pryd bynnag y llewyrcha arnynt, rhodiant ynddo, a phan dywyllir arnynt, safant — a phetai Allah yn dymuno, byddai'n cymryd eu clyw a'u golwg. Yn wir, y mae Allah dros bob peth yn Alluog.يَـٰٓأَيُّهَا ٱلنَّاسُ ٱعْبُدُوا۟ رَبَّكُمُ ٱلَّذِى خَلَقَكُمْ وَٱلَّذِينَ مِن قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ ٢١
2:21 O humanity! Worship your Lord, Who created you and those before you, so that you may become mindful ˹of Him˺.
2:21 O bobl! Addolwch eich Arglwydd a'ch creodd chwi a'r rhai o'ch blaen — efallai y byddwch yn dduwiol.ٱلَّذِى جَعَلَ لَكُمُ ٱلْأَرْضَ فِرَٰشًۭا وَٱلسَّمَآءَ بِنَآءًۭ وَأَنزَلَ مِنَ ٱلسَّمَآءِ مَآءًۭ فَأَخْرَجَ بِهِۦ مِنَ ٱلثَّمَرَٰتِ رِزْقًۭا لَّكُمْ ۖ فَلَا تَجْعَلُوا۟ لِلَّهِ أَندَادًۭا وَأَنتُمْ تَعْلَمُونَ ٢٢
2:22 ˹He is the One˺ Who has made the earth a place of settlement for you and the sky a canopy; and sends down rain from the sky, causing fruits to grow as a provision for you. So do not knowingly set up equals to Allah ˹in worship˺.
2:22 Yr hwn a wnaeth i chwi y ddaear yn wely ac y nef yn adeiladwaith, ac a ddisgynnodd o'r nef ddŵr ac a ddygodd allan drwyddo ffrwythau yn gynhaliaeth i chwi — felly peidiwch â gosod cyfatebiaid i Allah tra gwyddoch.وَإِن كُنتُمْ فِى رَيْبٍۢ مِّمَّا نَزَّلْنَا عَلَىٰ عَبْدِنَا فَأْتُوا۟ بِسُورَةٍۢ مِّن مِّثْلِهِۦ وَٱدْعُوا۟ شُهَدَآءَكُم مِّن دُونِ ٱللَّهِ إِن كُنتُمْ صَـٰدِقِينَ ٢٣
2:23 And if you are in doubt about what We have revealed to Our servant,1 then produce a sûrah like it and call your helpers other than Allah, if what you say is true.
2:23 Ac os ydych mewn amheuaeth am yr hyn a ddisgynnasom ar ein gwas, dewch â surah cyffelyb iddo, a galwch eich tystion heblaw Allah — os ydych yn rhai gonest.فَإِن لَّمْ تَفْعَلُوا۟ وَلَن تَفْعَلُوا۟ فَٱتَّقُوا۟ ٱلنَّارَ ٱلَّتِى وَقُودُهَا ٱلنَّاسُ وَٱلْحِجَارَةُ ۖ أُعِدَّتْ لِلْكَـٰفِرِينَ ٢٤
2:24 But if you are unable to do so—and you will never be able to do so—then fear the Fire fuelled with people and stones, which is prepared for the disbelievers.
2:24 Ac os na wnewch — ac ni wnewch byth — yna ofnwch y Tân y mae ei danwydd yn bobl a cherrig, wedi ei baratoi ar gyfer yr anghredinwyr.وَبَشِّرِ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ وَعَمِلُوا۟ ٱلصَّـٰلِحَـٰتِ أَنَّ لَهُمْ جَنَّـٰتٍۢ تَجْرِى مِن تَحْتِهَا ٱلْأَنْهَـٰرُ ۖ كُلَّمَا رُزِقُوا۟ مِنْهَا مِن ثَمَرَةٍۢ رِّزْقًۭا ۙ قَالُوا۟ هَـٰذَا ٱلَّذِى رُزِقْنَا مِن قَبْلُ ۖ وَأُتُوا۟ بِهِۦ مُتَشَـٰبِهًۭا ۖ وَلَهُمْ فِيهَآ أَزْوَٰجٌۭ مُّطَهَّرَةٌۭ ۖ وَهُمْ فِيهَا خَـٰلِدُونَ ٢٥
2:25 Give good news ˹O Prophet˺ to those who believe and do good that they will have Gardens under which rivers flow. Whenever provided with fruit, they will say, “This is what we were given before,” for they will be served fruit that looks similar ˹but tastes different˺. They will have pure spouses,1 and they will be there forever.
2:25 A chyhoedda newyddion da i'r rhai a gredodd ac a wnaethant weithredoedd da — bod iddynt erddi y llifant afonydd oddi tanynt — pryd bynnag y rhoddir iddynt ffrwyth ohonynt yn gynhaliaeth, dywedant: "Dyma yr hyn a roddwyd i ni o'r blaen" — a rhoddir iddynt bethau cyffelyb — ac iddynt ynddynt briodasferched purion — ac yno y maent yn dragwyddol.۞
إِنَّ ٱللَّهَ لَا يَسْتَحْىِۦٓ أَن يَضْرِبَ مَثَلًۭا مَّا بَعُوضَةًۭ فَمَا فَوْقَهَا ۚ فَأَمَّا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ فَيَعْلَمُونَ أَنَّهُ ٱلْحَقُّ مِن رَّبِّهِمْ ۖ وَأَمَّا ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ فَيَقُولُونَ مَاذَآ أَرَادَ ٱللَّهُ بِهَـٰذَا مَثَلًۭا ۘ يُضِلُّ بِهِۦ كَثِيرًۭا وَيَهْدِى بِهِۦ كَثِيرًۭا ۚ وَمَا يُضِلُّ بِهِۦٓ إِلَّا ٱلْفَـٰسِقِينَ ٢٦
2:26 Surely Allah does not shy away from using the parable of a mosquito or what is even smaller. As for the believers, they know that it is the truth from their Lord. And as for the disbelievers, they argue, “What does Allah mean by such a parable?” Through this ˹test˺, He leaves many to stray, and guides many. And He leaves none to stray except the rebellious—
2:26 Yn wir, nid yw Allah yn cywilyddio rhoi cyffelybiaeth — mosgito neu rywbeth uwchlaw hynny. Y rhai a gredodd — gwyddant mai gwirionedd ydyw oddi wrth eu Harglwydd. Ond y rhai a wadu — dywedant: "Beth a fwriadodd Allah â'r cyffelybiaeth hon?" Trwy hynny y mae'n camarwain llawer ac yn arwain llawer — ac nid camarwain neb ond y rhai annuwiol.ٱلَّذِينَ يَنقُضُونَ عَهْدَ ٱللَّهِ مِنۢ بَعْدِ مِيثَـٰقِهِۦ وَيَقْطَعُونَ مَآ أَمَرَ ٱللَّهُ بِهِۦٓ أَن يُوصَلَ وَيُفْسِدُونَ فِى ٱلْأَرْضِ ۚ أُو۟لَـٰٓئِكَ هُمُ ٱلْخَـٰسِرُونَ ٢٧
2:27 those who violate Allah’s covenant after it has been affirmed, break whatever ˹ties˺ Allah has ordered to be maintained, and spread corruption in the land. It is they who are the ˹true˺ losers.
2:27 Y rhai sy'n torri cyfamod Allah ar ôl ei gadarnhau, ac yn torri yr hyn y gorchmynnodd Allah iddo gael ei gadw, ac yn llygru'r ddaear — y rhain yw'r colledigion.كَيْفَ تَكْفُرُونَ بِٱللَّهِ وَكُنتُمْ أَمْوَٰتًۭا فَأَحْيَـٰكُمْ ۖ ثُمَّ يُمِيتُكُمْ ثُمَّ يُحْيِيكُمْ ثُمَّ إِلَيْهِ تُرْجَعُونَ ٢٨
2:28 How can you deny Allah? You were lifeless and He gave you life, then He will cause you to die and again bring you to life, and then to Him you will ˹all˺ be returned.
2:28 Sut y gallwch wrthod credu yn Allah, a chithau'n farw ac yntau'n rhoi bywyd i chwi — yna fe'ch gwna'n farw — yna fe'ch gwna'n fyw — yna ato Ef y dychwelir chwi.هُوَ ٱلَّذِى خَلَقَ لَكُم مَّا فِى ٱلْأَرْضِ جَمِيعًۭا ثُمَّ ٱسْتَوَىٰٓ إِلَى ٱلسَّمَآءِ فَسَوَّىٰهُنَّ سَبْعَ سَمَـٰوَٰتٍۢ ۚ وَهُوَ بِكُلِّ شَىْءٍ عَلِيمٌۭ ٢٩
2:29 He is the One Who created everything in the earth for you. Then He turned towards the heaven, forming it into seven heavens. And He has ˹perfect˺ knowledge of all things.
2:29 Ef yw'r Hwn a greodd i chwi yr hyn oll sydd yn y ddaear — yna cyfeiriodd at y nef a'i ffurfio'n saith nef — ac Ef sydd â gwybodaeth o bob peth.وَإِذْ قَالَ رَبُّكَ لِلْمَلَـٰٓئِكَةِ إِنِّى جَاعِلٌۭ فِى ٱلْأَرْضِ خَلِيفَةًۭ ۖ قَالُوٓا۟ أَتَجْعَلُ فِيهَا مَن يُفْسِدُ فِيهَا وَيَسْفِكُ ٱلدِّمَآءَ وَنَحْنُ نُسَبِّحُ بِحَمْدِكَ وَنُقَدِّسُ لَكَ ۖ قَالَ إِنِّىٓ أَعْلَمُ مَا لَا تَعْلَمُونَ ٣٠
2:30 ˹Remember˺ when your Lord said to the angels, “I am going to place a successive ˹human˺ authority on earth.” They asked ˹Allah˺, “Will You place in it someone who will spread corruption there and shed blood while we glorify Your praises and proclaim Your holiness?” Allah responded, “I know what you do not know.”
2:30 A phan ddywedodd dy Arglwydd wrth yr angylion: "Yr wyf yn gosod cynrychiolydd ar y ddaear" — dywedasant: "A wnei Di osod yno yr un a lygrith ynddi ac a dywallt gwaed — tra'n bod ni yn dy ogoneddu â moliant ac yn dy sancteiddio?" Dywedodd: "Yn wir, gwn yr hyn nad ydych yn ei wybod."وَعَلَّمَ ءَادَمَ ٱلْأَسْمَآءَ كُلَّهَا ثُمَّ عَرَضَهُمْ عَلَى ٱلْمَلَـٰٓئِكَةِ فَقَالَ أَنۢبِـُٔونِى بِأَسْمَآءِ هَـٰٓؤُلَآءِ إِن كُنتُمْ صَـٰدِقِينَ ٣١
2:31 He taught Adam the names of all things, then He presented them to the angels and said, “Tell Me the names of these, if what you say is true?”
2:31 A dysgod Allah i Adda enwau pob peth — yna eu cyflwynodd i'r angylion a dweud: "Hysbyswch fi o enwau'r rhain, os ydych yn rhai gonest."قَالُوا۟ سُبْحَـٰنَكَ لَا عِلْمَ لَنَآ إِلَّا مَا عَلَّمْتَنَآ ۖ إِنَّكَ أَنتَ ٱلْعَلِيمُ ٱلْحَكِيمُ ٣٢
2:32 They replied, “Glory be to You! We have no knowledge except what You have taught us. You are truly the All-Knowing, All-Wise.”
2:32 ywedasant: "Gogoniant i Ti — nid oes gennym wybodaeth ond yr hyn a ddysgaist i ni — yn wir, Ti yw'r Hollwybodus, y Doeth."قَالَ يَـٰٓـَٔادَمُ أَنۢبِئْهُم بِأَسْمَآئِهِمْ ۖ فَلَمَّآ أَنۢبَأَهُم بِأَسْمَآئِهِمْ قَالَ أَلَمْ أَقُل لَّكُمْ إِنِّىٓ أَعْلَمُ غَيْبَ ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ وَأَعْلَمُ مَا تُبْدُونَ وَمَا كُنتُمْ تَكْتُمُونَ ٣٣
2:33 Allah said, “O Adam! Inform them of their names.” Then when Adam did, Allah said, “Did I not tell you that I know the secrets of the heavens and the earth, and I know what you reveal and what you conceal?”
2:33 Dywedodd: "O Adda, hysbysa hwy o'u henwau." A phan hysbysodd hwy o'u henwau, dywedodd: "Oni ddywedais i chwi fy mod yn gwybod cyfrinach y nefoedd a'r ddaear, ac yn gwybod yr hyn a ddatgelwch a'r hyn yr oeddech yn ei guddio?"وَإِذْ قُلْنَا لِلْمَلَـٰٓئِكَةِ ٱسْجُدُوا۟ لِـَٔادَمَ فَسَجَدُوٓا۟ إِلَّآ إِبْلِيسَ أَبَىٰ وَٱسْتَكْبَرَ وَكَانَ مِنَ ٱلْكَـٰفِرِينَ ٣٤
2:34 And ˹remember˺ when We said to the angels, “Prostrate before Adam,”1 so they all did—but not Iblîs,2 who refused and acted arrogantly,3 becoming unfaithful.
2:34 A phan ddywedasom wrth yr angylion: "Ymgrymmwch i Adda" — ymgrymmasant oll ac eithrio Iblis — gwrthododd ac ymfalchïodd — ac yr oedd yn un o'r anghredinwyr.وَقُلْنَا يَـٰٓـَٔادَمُ ٱسْكُنْ أَنتَ وَزَوْجُكَ ٱلْجَنَّةَ وَكُلَا مِنْهَا رَغَدًا حَيْثُ شِئْتُمَا وَلَا تَقْرَبَا هَـٰذِهِ ٱلشَّجَرَةَ فَتَكُونَا مِنَ ٱلظَّـٰلِمِينَ ٣٥
2:35 We cautioned, “O Adam! Live with your wife in Paradise and eat as freely as you please, but do not approach this tree, or else you will be wrongdoers.”
2:35 A dywedasom: "O Adda, trigwch ti a'th wraig yn yr Ardd, a bwytewch ohoni'n helaeth ble bynnag y dymunwch — ond peidiwch â nesáu at y goeden hon rhag i chwi fod ymhlith y rhai anghyfiawn."
فَأَزَلَّهُمَا ٱلشَّيْطَـٰنُ عَنْهَا فَأَخْرَجَهُمَا مِمَّا كَانَا فِيهِ ۖ وَقُلْنَا ٱهْبِطُوا۟ بَعْضُكُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّۭ ۖ وَلَكُمْ فِى ٱلْأَرْضِ مُسْتَقَرٌّۭ وَمَتَـٰعٌ إِلَىٰ حِينٍۢ ٣٦
2:36 But Satan deceived them—leading to their fall from the ˹blissful˺ state they were in,1 and We said, “Descend from the heavens ˹to the earth˺ as enemies to each other.2 You will find in the earth a residence and provision for your appointed stay.”
2:36 Yna llithrodd y Diafol y ddau ohonynt oddi wrthi a'u gyrru allan o'r hyn yr oeddent ynddo — a dywedasom: "Disgynwch — rhai ohonoch yn elynion i'r lleill — ac i chwi ar y ddaear y mae trigfan a mwynhad hyd amser penodol."فَتَلَقَّىٰٓ ءَادَمُ مِن رَّبِّهِۦ كَلِمَـٰتٍۢ فَتَابَ عَلَيْهِ ۚ إِنَّهُۥ هُوَ ٱلتَّوَّابُ ٱلرَّحِيمُ ٣٧
2:37 Then Adam was inspired with words ˹of prayer˺ by his Lord,1 so He accepted his repentance. Surely He is the Accepter of Repentance, Most Merciful.
2:37 Yna derbyniodd Adda eiriau oddi wrth ei Arglwydd — a throdd Efe ato mewn trugaredd. Yn wir, Ef yw'r Un sy'n derbyn edifeirwch, y Tosturiol.قُلْنَا ٱهْبِطُوا۟ مِنْهَا جَمِيعًۭا ۖ فَإِمَّا يَأْتِيَنَّكُم مِّنِّى هُدًۭى فَمَن تَبِعَ هُدَاىَ فَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ ٣٨
2:38 We said, “Descend all of you! Then when guidance comes to you from Me, whoever follows it, there will be no fear for them, nor will they grieve.
2:38 Dywedasom: "Disgynwch ohoni oll — ac os daw i chwi gennyf arweiniad, y rhai sy'n dilyn fy arweiniad — ni fydd arnynt ofn, ac ni fyddant yn galaru."وَٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ وَكَذَّبُوا۟ بِـَٔايَـٰتِنَآ أُو۟لَـٰٓئِكَ أَصْحَـٰبُ ٱلنَّارِ ۖ هُمْ فِيهَا خَـٰلِدُونَ ٣٩
2:39 But those who disbelieve and deny Our signs will be the residents of the Fire. They will be there forever.”
2:39 A'r rhai a wadu ac a wrthododd ein harwyddion — y rhain yw pobl y Tân — yno y maent yn dragwyddol.يَـٰبَنِىٓ إِسْرَٰٓءِيلَ ٱذْكُرُوا۟ نِعْمَتِىَ ٱلَّتِىٓ أَنْعَمْتُ عَلَيْكُمْ وَأَوْفُوا۟ بِعَهْدِىٓ أُوفِ بِعَهْدِكُمْ وَإِيَّـٰىَ فَٱرْهَبُونِ ٤٠
2:40 O children of Israel! Remember My favours upon you. Fulfil your covenant and I will fulfil Mine, and stand in awe of Me ˹alone˺.
2:40 O feibion Israel! Cofiwch fy nrhodd yr hon a roddais i chwi, a chadwch fy nghyfamod — cadwaf finnau eich cyfamod chwi — a byddwch yn ofnus ohonof Fi yn unig.وَءَامِنُوا۟ بِمَآ أَنزَلْتُ مُصَدِّقًۭا لِّمَا مَعَكُمْ وَلَا تَكُونُوٓا۟ أَوَّلَ كَافِرٍۭ بِهِۦ ۖ وَلَا تَشْتَرُوا۟ بِـَٔايَـٰتِى ثَمَنًۭا قَلِيلًۭا وَإِيَّـٰىَ فَٱتَّقُونِ ٤١
2:41 Believe in My revelations which confirm your Scriptures.1 Do not be the first to deny them or trade them for a fleeting gain.2 And be mindful of Me.
2:41 A chredwch yn yr hyn a ddisgynnodd gennyf, yn cadarnhau yr hyn sydd gennych — a pheidiwch â bod y cyntaf i'w wrthod — a pheidiwch â cyfnewid fy arwyddion am bris bychan — a byddwch yn dduwiol ohonof Fi yn unig.وَلَا تَلْبِسُوا۟ ٱلْحَقَّ بِٱلْبَـٰطِلِ وَتَكْتُمُوا۟ ٱلْحَقَّ وَأَنتُمْ تَعْلَمُونَ ٤٢
2:42 Do not mix truth with falsehood or hide the truth knowingly.
2:42 A pheidiwch â cymysgu gwirionedd â chelwydd, na chuddio'r gwirionedd tra gwyddoch.وَأَقِيمُوا۟ ٱلصَّلَوٰةَ وَءَاتُوا۟ ٱلزَّكَوٰةَ وَٱرْكَعُوا۟ مَعَ ٱلرَّٰكِعِينَ ٤٣
2:43 Establish prayer, pay alms-tax, and bow down with those who bow down.
2:43 A chynhaliwch weddi, a thalwch y Zakat, ac ymgrymmwch gyda'r rhai sy'n ymgrymu.۞
أَتَأْمُرُونَ ٱلنَّاسَ بِٱلْبِرِّ وَتَنسَوْنَ أَنفُسَكُمْ وَأَنتُمْ تَتْلُونَ ٱلْكِتَـٰبَ ۚ أَفَلَا تَعْقِلُونَ ٤٤
2:44 Do you preach righteousness and fail to practice it yourselves, although you read the Scripture? Do you not understand?
2:44 A ydych yn gorchymyn pobl i dduwioldeb tra'n anghofio eich hunain — a chithau'n darllen y Llyfr? Oni resymwch?وَٱسْتَعِينُوا۟ بِٱلصَّبْرِ وَٱلصَّلَوٰةِ ۚ وَإِنَّهَا لَكَبِيرَةٌ إِلَّا عَلَى ٱلْخَـٰشِعِينَ ٤٥
2:45 And seek help through patience and prayer. Indeed, it is a burden except for the humble -
2:45 A cheisiwch gymorth trwy amynedd a gweddi — ac yn wir y mae hynny'n drwm ac eithrio ar y rhai gostyngedig -ٱلَّذِينَ يَظُنُّونَ أَنَّهُم مُّلَـٰقُوا۟ رَبِّهِمْ وَأَنَّهُمْ إِلَيْهِ رَٰجِعُونَ ٤٦
2:46 those who are certain that they will meet their Lord and to Him they will return.
2:46 Y rhai sy'n sicr y cyfarfyddant â'u Harglwydd, a'u bod yn dychwelyd ato Ef.يَـٰبَنِىٓ إِسْرَٰٓءِيلَ ٱذْكُرُوا۟ نِعْمَتِىَ ٱلَّتِىٓ أَنْعَمْتُ عَلَيْكُمْ وَأَنِّى فَضَّلْتُكُمْ عَلَى ٱلْعَـٰلَمِينَ ٤٧
2:47 O Children of Israel! Remember ˹all˺ the favours I granted you and how I honoured you above the others.
2:47 O feibion Israel! Cofiwch fy nhodd yr hon a roddais i chwi, ac imi eich ffafrio uwchlaw'r holl fydoedd.وَٱتَّقُوا۟ يَوْمًۭا لَّا تَجْزِى نَفْسٌ عَن نَّفْسٍۢ شَيْـًۭٔا وَلَا يُقْبَلُ مِنْهَا شَفَـٰعَةٌۭ وَلَا يُؤْخَذُ مِنْهَا عَدْلٌۭ وَلَا هُمْ يُنصَرُونَ ٤٨
2:48 Guard yourselves against the Day on which no soul will be of help to another. No intercession1 will be accepted, no ransom taken, and no help will be given.
2:48 Ac ofnwch Ddydd na fydd enaid yn talu dim dros enaid arall — ni dderbynnir eiriolaeth — ni dderbynnir iawn — ac ni roddir cymorth iddynt.وَإِذْ نَجَّيْنَـٰكُم مِّنْ ءَالِ فِرْعَوْنَ يَسُومُونَكُمْ سُوٓءَ ٱلْعَذَابِ يُذَبِّحُونَ أَبْنَآءَكُمْ وَيَسْتَحْيُونَ نِسَآءَكُمْ ۚ وَفِى ذَٰلِكُم بَلَآءٌۭ مِّن رَّبِّكُمْ عَظِيمٌۭ ٤٩
2:49 ˹Remember˺ how We delivered you from the people of Pharaoh, who afflicted you with dreadful torment, slaughtering your sons and keeping your women. That was a severe test from your Lord.
2:49 phan achubom chwi oddi wrth bobl Pharo — yr oeddent yn eich poenydio â chost arteithiau, yn lladd eich meibion ac yn cadw'ch merched yn fyw — ac yn hynny yr oedd prawf mawr oddi wrth eich Arglwydd.وَإِذْ فَرَقْنَا بِكُمُ ٱلْبَحْرَ فَأَنجَيْنَـٰكُمْ وَأَغْرَقْنَآ ءَالَ فِرْعَوْنَ وَأَنتُمْ تَنظُرُونَ ٥٠
2:50 And ˹remember˺ when We parted the sea, rescued you, and drowned Pharaoh’s people before your very eyes.
2:50 A phan rannom y môr i chwi — achubom chwi a boddwyd pobl Pharo tra'r oeddech chwi'n edrych.
وَإِذْ وَٰعَدْنَا مُوسَىٰٓ أَرْبَعِينَ لَيْلَةًۭ ثُمَّ ٱتَّخَذْتُمُ ٱلْعِجْلَ مِنۢ بَعْدِهِۦ وَأَنتُمْ ظَـٰلِمُونَ ٥١
2:51 And ˹remember˺ when We appointed forty nights for Moses, then you worshipped the calf in his absence, acting wrongfully.
2:51 A phan addewasom i Musa bedwar deg o nosweithiau — yna cymerasoch y llo yn eilun ar ei ôl — a chithau'n rhai anghyfiawn.ثُمَّ عَفَوْنَا عَنكُم مِّنۢ بَعْدِ ذَٰلِكَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ ٥٢
2:52 Even then We ˹still˺ forgave you so perhaps you would be grateful.
2:52 Yna maddeuom i chwi ar ôl hynny — efallai y byddech yn ddiolchgar.وَإِذْ ءَاتَيْنَا مُوسَى ٱلْكِتَـٰبَ وَٱلْفُرْقَانَ لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ ٥٣
2:53 And ˹remember˺ when We gave Moses the Scripture—the decisive authority—that perhaps you would be ˹rightly˺ guided.
2:53 A phan roddasom i Musa'r Llyfr a'r Ffurqan — efallai y byddech yn cael eich arwain.وَإِذْ قَالَ مُوسَىٰ لِقَوْمِهِۦ يَـٰقَوْمِ إِنَّكُمْ ظَلَمْتُمْ أَنفُسَكُم بِٱتِّخَاذِكُمُ ٱلْعِجْلَ فَتُوبُوٓا۟ إِلَىٰ بَارِئِكُمْ فَٱقْتُلُوٓا۟ أَنفُسَكُمْ ذَٰلِكُمْ خَيْرٌۭ لَّكُمْ عِندَ بَارِئِكُمْ فَتَابَ عَلَيْكُمْ ۚ إِنَّهُۥ هُوَ ٱلتَّوَّابُ ٱلرَّحِيمُ ٥٤
2:54 And ˹remember˺ when Moses said to his people, “O my people! Surely you have wronged yourselves by worshipping the calf, so turn in repentance to your Creator and execute ˹the calf-worshippers among˺ yourselves. That is best for you in the sight of your Creator.” Then He accepted your repentance. Surely He is the Accepter of Repentance, Most Merciful.
2:54 A phan ddywedodd Musa wrth ei bobl: "O fy mhobl, yr ydych wedi gwneud cam â chi eich hunain trwy gymryd y llo yn eilun — felly trowch mewn edifeirwch at eich Creawdwr a lladdwch eich hunain — y mae hynny'n well i chwi gerbron eich Creawdwr" — a throdd Efe atoch mewn trugaredd. Yn wir, Ef yw'r Un sy'n derbyn edifeirwch, y Tosturiol.وَإِذْ قُلْتُمْ يَـٰمُوسَىٰ لَن نُّؤْمِنَ لَكَ حَتَّىٰ نَرَى ٱللَّهَ جَهْرَةًۭ فَأَخَذَتْكُمُ ٱلصَّـٰعِقَةُ وَأَنتُمْ تَنظُرُونَ ٥٥
2:55 And ˹remember˺ when you said, “O Moses! We will never believe you until we see Allah with our own eyes,” so a thunderbolt struck you while you were looking on.
2:55 A phan ddywedasoch: "O Musa, ni chredwn i ti nes i ni weld Allah yn agored" — yna trawodd y fellten chwi tra'r oeddech yn edrych.ثُمَّ بَعَثْنَـٰكُم مِّنۢ بَعْدِ مَوْتِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ ٥٦
2:56 Then We brought you back to life after your death, so that perhaps you would be grateful.
2:56 Yna adfywiasom chwi ar ôl eich marwolaeth — efallai y byddech yn ddiolchgar.وَظَلَّلْنَا عَلَيْكُمُ ٱلْغَمَامَ وَأَنزَلْنَا عَلَيْكُمُ ٱلْمَنَّ وَٱلسَّلْوَىٰ ۖ كُلُوا۟ مِن طَيِّبَـٰتِ مَا رَزَقْنَـٰكُمْ ۖ وَمَا ظَلَمُونَا وَلَـٰكِن كَانُوٓا۟ أَنفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ ٥٧
2:57 And ˹remember when˺ We shaded you with clouds and sent down to you manna and quails,1 ˹saying˺, “Eat from the good things We have provided for you.” The evildoers ˹certainly˺ did not wrong Us, but wronged themselves.
2:57 A chysgodwyd arnoch â'r cwmwl, a disgynnasom arnoch y manna a'r soflieir — "Bwytewch o bethau da yr hyn a gynhaliasom chwi" — ac nid gwnaethant gam â ni ond â hwy eu hunain yr oeddent yn gwneud cam.وَإِذْ قُلْنَا ٱدْخُلُوا۟ هَـٰذِهِ ٱلْقَرْيَةَ فَكُلُوا۟ مِنْهَا حَيْثُ شِئْتُمْ رَغَدًۭا وَٱدْخُلُوا۟ ٱلْبَابَ سُجَّدًۭا وَقُولُوا۟ حِطَّةٌۭ نَّغْفِرْ لَكُمْ خَطَـٰيَـٰكُمْ ۚ وَسَنَزِيدُ ٱلْمُحْسِنِينَ ٥٨
2:58 And ˹remember˺ when We said, “Enter this city and eat freely from wherever you please; enter the gate with humility, saying, ‘Absolve us.’ We will forgive your sins and multiply the reward for the good-doers.”
2:58 A phan ddywedasom: "Ewch i mewn i'r dref hon a bwytewch ohoni'n helaeth ble bynnag y dymunwch — a mynedwch y porth gan ymgrymu a dywedwch: 'Maddeuant' — maddeuwn i chwi eich pechodau — a chwanegwn at y rhai sy'n gwneud daioni."فَبَدَّلَ ٱلَّذِينَ ظَلَمُوا۟ قَوْلًا غَيْرَ ٱلَّذِى قِيلَ لَهُمْ فَأَنزَلْنَا عَلَى ٱلَّذِينَ ظَلَمُوا۟ رِجْزًۭا مِّنَ ٱلسَّمَآءِ بِمَا كَانُوا۟ يَفْسُقُونَ ٥٩
2:59 But the wrongdoers changed the words they were commanded to say. So We sent down a punishment from the heavens upon them for their rebelliousness.
2:59 Ond newidiodd y rhai anghyfiawn y gair am air arall yn wahanol i'r hyn a ddywedwyd wrthynt — felly disgynnasom ar y rhai anghyfiawn pla o'r nef oherwydd eu hanufudd-dod.۞
وَإِذِ ٱسْتَسْقَىٰ مُوسَىٰ لِقَوْمِهِۦ فَقُلْنَا ٱضْرِب بِّعَصَاكَ ٱلْحَجَرَ ۖ فَٱنفَجَرَتْ مِنْهُ ٱثْنَتَا عَشْرَةَ عَيْنًۭا ۖ قَدْ عَلِمَ كُلُّ أُنَاسٍۢ مَّشْرَبَهُمْ ۖ كُلُوا۟ وَٱشْرَبُوا۟ مِن رِّزْقِ ٱللَّهِ وَلَا تَعْثَوْا۟ فِى ٱلْأَرْضِ مُفْسِدِينَ ٦٠
2:60 And ˹remember˺ when Moses prayed for water for his people, We said, “Strike the rock with your staff.” Then twelve springs gushed out, ˹and˺ each tribe knew its drinking place. ˹We then said,˺ “Eat and drink of Allah’s provisions, and do not go about spreading corruption in the land.”
2:60 A phan geisiodd Musa ddŵr i'w bobl — dywedasom: "Taro'r graig â'th ffon" — a ffrydiodd ohoni ddeuddeg ffynnon — gwyddai pob llwyth eu man yfed eu hunain — "Bwytewch ac yfwch o gynhaliaeth Allah, a pheidiwch â gwneud drygioni ar y ddaear."وَإِذْ قُلْتُمْ يَـٰمُوسَىٰ لَن نَّصْبِرَ عَلَىٰ طَعَامٍۢ وَٰحِدٍۢ فَٱدْعُ لَنَا رَبَّكَ يُخْرِجْ لَنَا مِمَّا تُنۢبِتُ ٱلْأَرْضُ مِنۢ بَقْلِهَا وَقِثَّآئِهَا وَفُومِهَا وَعَدَسِهَا وَبَصَلِهَا ۖ قَالَ أَتَسْتَبْدِلُونَ ٱلَّذِى هُوَ أَدْنَىٰ بِٱلَّذِى هُوَ خَيْرٌ ۚ ٱهْبِطُوا۟ مِصْرًۭا فَإِنَّ لَكُم مَّا سَأَلْتُمْ ۗ وَضُرِبَتْ عَلَيْهِمُ ٱلذِّلَّةُ وَٱلْمَسْكَنَةُ وَبَآءُو بِغَضَبٍۢ مِّنَ ٱللَّهِ ۗ ذَٰلِكَ بِأَنَّهُمْ كَانُوا۟ يَكْفُرُونَ بِـَٔايَـٰتِ ٱللَّهِ وَيَقْتُلُونَ ٱلنَّبِيِّـۧنَ بِغَيْرِ ٱلْحَقِّ ۗ ذَٰلِكَ بِمَا عَصَوا۟ وَّكَانُوا۟ يَعْتَدُونَ ٦١
2:61 And ˹remember˺ when you said, “O Moses! We cannot endure the same meal ˹every day˺. So ˹just˺ call upon your Lord on our behalf, He will bring forth for us some of what the earth produces of herbs, cucumbers, garlic, lentils, and onions.” Moses scolded ˹them˺, “Do you exchange what is better for what is worse? ˹You can˺ go down to any village and you will find what you have asked for.” They were stricken with disgrace and misery, and they invited the displeasure of Allah for rejecting Allah’s signs and unjustly killing the prophets. This is ˹a fair reward˺ for their disobedience and violations.
2:61 phan ddywedasoch: "O Musa, ni allwn oddef bwyd un math — gweddïa ar ein rhan i'th Arglwydd dynnu allan i ni yr hyn y tyfir o'r ddaear — ei lysiau a'i giwcymbrau a'i arlleg a'i gorbys a'i winwns" — dywedodd: "A gyfnewidiwch yr hyn sydd well am yr hyn sydd israddol? Ewch i lawr i'r Aifft — yn wir yno cewch yr hyn a ofynnasoch" — a gosodwyd arnynt israddoldeb a thlodi, a daethant yn ôl dan lid Allah — oherwydd eu bod yn gwrthod arwyddion Allah ac yn lladd y proffwydi heb gyfiawnhad — hynny oherwydd eu hanufudd-dod a'u troseddu.إِنَّ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ وَٱلَّذِينَ هَادُوا۟ وَٱلنَّصَـٰرَىٰ وَٱلصَّـٰبِـِٔينَ مَنْ ءَامَنَ بِٱللَّهِ وَٱلْيَوْمِ ٱلْـَٔاخِرِ وَعَمِلَ صَـٰلِحًۭا فَلَهُمْ أَجْرُهُمْ عِندَ رَبِّهِمْ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ ٦٢
2:62 Indeed, the believers, Jews, Christians, and Sabians1—whoever ˹truly˺ believes in Allah and the Last Day and does good will have their reward with their Lord. And there will be no fear for them, nor will they grieve.
2:62 Yn wir, y rhai a gredodd, a'r Iddewon, a'r Cristnogion, a'r Sabeaid — pwy bynnag a gredodd yn Allah ac yn y Dydd Olaf ac a wnaeth weithredoedd da — iddynt hwy y mae eu gwobr gyda'u Harglwydd — ni fydd arnynt ofn, ac ni fyddant yn galaru.وَإِذْ أَخَذْنَا مِيثَـٰقَكُمْ وَرَفَعْنَا فَوْقَكُمُ ٱلطُّورَ خُذُوا۟ مَآ ءَاتَيْنَـٰكُم بِقُوَّةٍۢ وَٱذْكُرُوا۟ مَا فِيهِ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ ٦٣
2:63 And ˹remember˺ when We took a covenant from you and raised the mountain above you ˹saying˺, “Hold firmly to that ˹Scripture˺ which We have given you and observe its teachings so perhaps you will become mindful ˹of Allah˺.”
2:63 A phan gymerwyd eich cyfamod a chododd yr Mynydd uwch eich pen — "Cymerwch yr hyn a roddwyd i chwi â chryfder a chofiwch yr hyn sydd ynddo — efallai y byddwch yn dduwiol."ثُمَّ تَوَلَّيْتُم مِّنۢ بَعْدِ ذَٰلِكَ ۖ فَلَوْلَا فَضْلُ ٱللَّهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهُۥ لَكُنتُم مِّنَ ٱلْخَـٰسِرِينَ ٦٤
2:64 Yet you turned away afterwards. Had it not been for Allah’s grace and mercy upon you, you would have certainly been of the losers.
2:64 Yna troesoch ymaith ar ôl hynny — ac oni bai am ras Allah arnoch a'i drugaredd, buasech ymhlith y colledigion.وَلَقَدْ عَلِمْتُمُ ٱلَّذِينَ ٱعْتَدَوْا۟ مِنكُمْ فِى ٱلسَّبْتِ فَقُلْنَا لَهُمْ كُونُوا۟ قِرَدَةً خَـٰسِـِٔينَ ٦٥
2:65 You are already aware of those of you who broke the Sabbath. We said to them, “Be disgraced apes!”
2:65 Ac yn wir gwyddoch am y rhai ymhlith chwi a droseddodd ar y Saboth — dywedasom wrthynt: "Byddwch yn epaod dirmygus."فَجَعَلْنَـٰهَا نَكَـٰلًۭا لِّمَا بَيْنَ يَدَيْهَا وَمَا خَلْفَهَا وَمَوْعِظَةًۭ لِّلْمُتَّقِينَ ٦٦
2:66 So We made their fate an example to present and future generations, and a lesson to the God-fearing.
2:66 A gwnaethom hynny'n gosb enghreifftiol i'r rhai o'i blaen ac i'r rhai a'i dilynodd, ac yn rybudd i'r rhai duwiol.وَإِذْ قَالَ مُوسَىٰ لِقَوْمِهِۦٓ إِنَّ ٱللَّهَ يَأْمُرُكُمْ أَن تَذْبَحُوا۟ بَقَرَةًۭ ۖ قَالُوٓا۟ أَتَتَّخِذُنَا هُزُوًۭا ۖ قَالَ أَعُوذُ بِٱللَّهِ أَنْ أَكُونَ مِنَ ٱلْجَـٰهِلِينَ ٦٧
2:67 And ˹remember˺ when Moses said to his people, “Allah commands you to sacrifice a cow.” They replied, “Are you mocking us?” Moses responded, “I seek refuge in Allah from acting foolishly!”
2:67 A phan ddywedodd Musa wrth ei bobl: "Y mae Allah yn gorchymyn i chwi aberthu buwch" — dywedasant: "A ydych yn ein gwatwar?" — dywedodd: "Ceisiaf loches yn Allah rhag bod ymhlith yr anwybodus."قَالُوا۟ ٱدْعُ لَنَا رَبَّكَ يُبَيِّن لَّنَا مَا هِىَ ۚ قَالَ إِنَّهُۥ يَقُولُ إِنَّهَا بَقَرَةٌۭ لَّا فَارِضٌۭ وَلَا بِكْرٌ عَوَانٌۢ بَيْنَ ذَٰلِكَ ۖ فَٱفْعَلُوا۟ مَا تُؤْمَرُونَ ٦٨
2:68 They said, “Call upon your Lord to clarify for us what type ˹of cow˺ it should be!” He replied, “Allah says, ‘The cow should neither be old nor young but in between. So do as you are commanded!’”
2:68 Dywedasant: "Gweddïa ar dy Arglwydd i egluro i ni beth ydyw" — dywedodd: "Y mae'n dweud: yn wir y mae'n fuwch nad yw'n hen nac yn ifanc — canolig rhyngddynt — felly gwnewch yr hyn a orchmynnir i chwi."قَالُوا۟ ٱدْعُ لَنَا رَبَّكَ يُبَيِّن لَّنَا مَا لَوْنُهَا ۚ قَالَ إِنَّهُۥ يَقُولُ إِنَّهَا بَقَرَةٌۭ صَفْرَآءُ فَاقِعٌۭ لَّوْنُهَا تَسُرُّ ٱلنَّـٰظِرِينَ ٦٩
2:69 They said, “Call upon your Lord to specify for us its colour.” He replied, “Allah says, ‘It should be a bright yellow cow—pleasant to see.’”
2:69 Dywedasant: "Gweddïa ar dy Arglwydd i egluro i ni beth yw ei lliw" — dywedodd: "Y mae'n dweud: yn wir y mae'n fuwch felen, llachar ei lliw, yn llawenhau'r rhai sy'n edrych arni."قَالُوا۟ ٱدْعُ لَنَا رَبَّكَ يُبَيِّن لَّنَا مَا هِىَ إِنَّ ٱلْبَقَرَ تَشَـٰبَهَ عَلَيْنَا وَإِنَّآ إِن شَآءَ ٱللَّهُ لَمُهْتَدُونَ ٧٠
2:70 Again they said, “Call upon your Lord so that He may make clear to us which cow, for all cows look the same to us. Then, Allah willing, we will be guided ˹to the right one˺.”
2:70 Dywedasant: "Gweddïa ar dy Arglwydd i egluro i ni beth ydyw — yn wir y mae gwartheg yn debyg i'w gilydd i ni — ac yn wir, os dymuna Allah, cawn ein harwain."قَالَ إِنَّهُۥ يَقُولُ إِنَّهَا بَقَرَةٌۭ لَّا ذَلُولٌۭ تُثِيرُ ٱلْأَرْضَ وَلَا تَسْقِى ٱلْحَرْثَ مُسَلَّمَةٌۭ لَّا شِيَةَ فِيهَا ۚ قَالُوا۟ ٱلْـَٔـٰنَ جِئْتَ بِٱلْحَقِّ ۚ فَذَبَحُوهَا وَمَا كَادُوا۟ يَفْعَلُونَ ٧١
2:71 He replied, “Allah says, ‘It should have been used neither to till the soil nor water the fields; wholesome and without blemish.’” They said, “Now you have come with the truth.” Yet they still slaughtered it hesitantly!
2:71 Dywedodd: "Y mae'n dweud: yn wir y mae'n fuwch nad yw wedi ei dofi i droi'r ddaear na dyfrhau'r cnwd — iach, heb unrhyw smotyn ynddi" — dywedasant: "Yn awr daeth â'r gwir" — a aberthasant hi — er na oeddent yn agos at wneud hynny.وَإِذْ قَتَلْتُمْ نَفْسًۭا فَٱدَّٰرَْٰٔتُمْ فِيهَا ۖ وَٱللَّهُ مُخْرِجٌۭ مَّا كُنتُمْ تَكْتُمُونَ ٧٢
2:72 ˹This is˺ when a man was killed and you disputed who the killer was, but Allah revealed what you concealed.
2:72 A phan laddoch berson a dadleuoch amdano — ac Allah yn datgelu yr hyn yr oeddech yn ei guddio.فَقُلْنَا ٱضْرِبُوهُ بِبَعْضِهَا ۚ كَذَٰلِكَ يُحْىِ ٱللَّهُ ٱلْمَوْتَىٰ وَيُرِيكُمْ ءَايَـٰتِهِۦ لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ ٧٣
2:73 So We instructed, “Strike the dead body with a piece of the cow.” This is how ˹easily˺ Allah brings the dead to life, showing you His signs so that you may understand.
2:73 Felly dywedasom: "Trawch ef â rhan ohoni" — felly y mae Allah yn adfywio'r meirw ac yn dangos i chwi ei arwyddion — efallai y rhesymwch.ثُمَّ قَسَتْ قُلُوبُكُم مِّنۢ بَعْدِ ذَٰلِكَ فَهِىَ كَٱلْحِجَارَةِ أَوْ أَشَدُّ قَسْوَةًۭ ۚ وَإِنَّ مِنَ ٱلْحِجَارَةِ لَمَا يَتَفَجَّرُ مِنْهُ ٱلْأَنْهَـٰرُ ۚ وَإِنَّ مِنْهَا لَمَا يَشَّقَّقُ فَيَخْرُجُ مِنْهُ ٱلْمَآءُ ۚ وَإِنَّ مِنْهَا لَمَا يَهْبِطُ مِنْ خَشْيَةِ ٱللَّهِ ۗ وَمَا ٱللَّهُ بِغَـٰفِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ ٧٤
2:74 Even then your hearts became hardened like a rock or even harder, for some rocks gush rivers; others split, spilling water; while others are humbled in awe of Allah. And Allah is never unaware of what you do.
2:74 Yna calewodd eich calonnau ar ôl hynny — ac y maent fel cerrig neu'n galetach fyth — oherwydd o gerrig y mae rhai y ffrydiant afonydd ohonynt, ac o'u plith y mae rhai sy'n hollti ac y daw dŵr ohonynt, ac o'u plith y mae rhai sy'n syrthio o ofn Allah — ac nid yw Allah yn anymwybodol o'r hyn a wnewch.۞
أَفَتَطْمَعُونَ أَن يُؤْمِنُوا۟ لَكُمْ وَقَدْ كَانَ فَرِيقٌۭ مِّنْهُمْ يَسْمَعُونَ كَلَـٰمَ ٱللَّهِ ثُمَّ يُحَرِّفُونَهُۥ مِنۢ بَعْدِ مَا عَقَلُوهُ وَهُمْ يَعْلَمُونَ ٧٥
2:75 Do you ˹believers still˺ expect them to be true to you, though a group of them would hear the word of Allah then knowingly corrupt it after understanding it?
2:75 A ydych yn gobeithio y credant i chwi — a bu dosbarth ohonynt yn clywed gair Allah yna ei wyrdroi ar ôl ei ddeall — a hwythau'n gwybod?وَإِذَا لَقُوا۟ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ قَالُوٓا۟ ءَامَنَّا وَإِذَا خَلَا بَعْضُهُمْ إِلَىٰ بَعْضٍۢ قَالُوٓا۟ أَتُحَدِّثُونَهُم بِمَا فَتَحَ ٱللَّهُ عَلَيْكُمْ لِيُحَآجُّوكُم بِهِۦ عِندَ رَبِّكُمْ ۚ أَفَلَا تَعْقِلُونَ ٧٦
2:76 When they meet the believers they say, “We believe.” But in private they say ˹to each other˺, “Will you disclose to the believers the knowledge Allah has revealed to you,1 so that they may use it against you before your Lord? Do you not understand?”
2:76 A phan gyfarfyddant â'r rhai a gredodd, dywedant: "Credasom" — ond pan fyddant ar wahân gyda'i gilydd, dywedant: "A ydych yn dweud wrthynt yr hyn a agorodd Allah i chwi — fel y dadleuant â chwi oherwydd hynny gerbron eich Arglwydd? Oni resymwch?"أَوَلَا يَعْلَمُونَ أَنَّ ٱللَّهَ يَعْلَمُ مَا يُسِرُّونَ وَمَا يُعْلِنُونَ ٧٧
2:77 Do they not know that Allah is aware of what they conceal and what they reveal?
2:77 Oni wyddant fod Allah yn gwybod yr hyn a guddiont a'r hyn a ddatgelant?وَمِنْهُمْ أُمِّيُّونَ لَا يَعْلَمُونَ ٱلْكِتَـٰبَ إِلَّآ أَمَانِىَّ وَإِنْ هُمْ إِلَّا يَظُنُّونَ ٧٨
2:78 And among them are the illiterate who know nothing about the Scripture except lies, and ˹so˺ they ˹wishfully˺ speculate.
2:78 Ac ymhlith hwy y mae rhai anllythrennog nad ydynt yn gwybod y Llyfr ond dymuniadau — nid ydynt ond yn dyfalu.فَوَيْلٌۭ لِّلَّذِينَ يَكْتُبُونَ ٱلْكِتَـٰبَ بِأَيْدِيهِمْ ثُمَّ يَقُولُونَ هَـٰذَا مِنْ عِندِ ٱللَّهِ لِيَشْتَرُوا۟ بِهِۦ ثَمَنًۭا قَلِيلًۭا ۖ فَوَيْلٌۭ لَّهُم مِّمَّا كَتَبَتْ أَيْدِيهِمْ وَوَيْلٌۭ لَّهُم مِّمَّا يَكْسِبُونَ ٧٩
2:79 So woe to those who distort the Scripture with their own hands then say, “This is from Allah”—seeking a fleeting gain! So woe to them for what their hands have written, and woe to them for what they have earned.
2:79 Gwae y rhai sy'n ysgrifennu'r Llyfr â'u dwylo eu hunain yna'n dweud: "Oddi wrth Allah y mae hwn" — i brynu ag ef bris bychan — gwae iddynt am yr hyn a ysgrifennodd eu dwylo, a gwae iddynt am yr hyn a enillant.
وَقَالُوا۟ لَن تَمَسَّنَا ٱلنَّارُ إِلَّآ أَيَّامًۭا مَّعْدُودَةًۭ ۚ قُلْ أَتَّخَذْتُمْ عِندَ ٱللَّهِ عَهْدًۭا فَلَن يُخْلِفَ ٱللَّهُ عَهْدَهُۥٓ ۖ أَمْ تَقُولُونَ عَلَى ٱللَّهِ مَا لَا تَعْلَمُونَ ٨٠
2:80 ˹Some of˺ the Jews claim, “The Fire will not touch us except for a number of days.” Say, ˹O Prophet,˺ “Have you taken a pledge from Allah—for Allah never breaks His word—or are you ˹just˺ saying about Allah what you do not know?”
2:80 A dywedasant: "Ni chyffyrddir â ni gan y Tân ond am ddyddiau cyfrifol" — dywed: "A gymerasoch gyfamod gan Allah — ni thorr Allah ei gyfamod — neu a ddywedwch am Allah yr hyn nad ydych yn ei wybod?"بَلَىٰ مَن كَسَبَ سَيِّئَةًۭ وَأَحَـٰطَتْ بِهِۦ خَطِيٓـَٔتُهُۥ فَأُو۟لَـٰٓئِكَ أَصْحَـٰبُ ٱلنَّارِ ۖ هُمْ فِيهَا خَـٰلِدُونَ ٨١
2:81 But no! Those who commit evil and are engrossed in sin will be the residents of the Fire. They will be there forever.
2:81 Yn wir, pwy bynnag a ennill drygioni ac yr amgylchynir ef gan ei bechod — y rhain yw pobl y Tân — yno y maent yn dragwyddol.وَٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ وَعَمِلُوا۟ ٱلصَّـٰلِحَـٰتِ أُو۟لَـٰٓئِكَ أَصْحَـٰبُ ٱلْجَنَّةِ ۖ هُمْ فِيهَا خَـٰلِدُونَ ٨٢
2:82 And those who believe and do good will be the residents of Paradise. They will be there forever.
2:82 A'r rhai a gredodd ac a wnaethant weithredoedd da — y rhain yw pobl yr Ardd — yno y maent yn dragwyddol.وَإِذْ أَخَذْنَا مِيثَـٰقَ بَنِىٓ إِسْرَٰٓءِيلَ لَا تَعْبُدُونَ إِلَّا ٱللَّهَ وَبِٱلْوَٰلِدَيْنِ إِحْسَانًۭا وَذِى ٱلْقُرْبَىٰ وَٱلْيَتَـٰمَىٰ وَٱلْمَسَـٰكِينِ وَقُولُوا۟ لِلنَّاسِ حُسْنًۭا وَأَقِيمُوا۟ ٱلصَّلَوٰةَ وَءَاتُوا۟ ٱلزَّكَوٰةَ ثُمَّ تَوَلَّيْتُمْ إِلَّا قَلِيلًۭا مِّنكُمْ وَأَنتُم مُّعْرِضُونَ ٨٣
2:83 And ˹remember˺ when We took a covenant from the children of Israel ˹stating˺, “Worship none but Allah; be kind to parents, relatives, orphans and the needy; speak kindly to people; establish prayer; and pay alms-tax.” But you ˹Israelites˺ turned away—except for a few of you—and were indifferent.
2:83 A phan gymerwyd cyfamod meibion Israel — "Ni addolwch ond Allah, a byddwch dda wrth rieni a pherthnasau agos ac amddifaid a'r tlodion, a siaradwch yn garedig â phobl, a chynhaliwch weddi a thalwch y Zakat" — yna troesoch ymaith ac eithrio ychydig ohonoch, gan wrthod.وَإِذْ أَخَذْنَا مِيثَـٰقَكُمْ لَا تَسْفِكُونَ دِمَآءَكُمْ وَلَا تُخْرِجُونَ أَنفُسَكُم مِّن دِيَـٰرِكُمْ ثُمَّ أَقْرَرْتُمْ وَأَنتُمْ تَشْهَدُونَ ٨٤
2:84 And ˹remember˺ when We took your covenant that you would neither shed each other’s blood nor expel each other from their homes, you gave your pledge and bore witness.
2:84 A phan gymerwyd eich cyfamod — "Ni thywalltwch eich gwaed eich hunain, na throi eich gilydd allan o'ch cartrefi" — yna cydnabuoch tra'n tystio.ثُمَّ أَنتُمْ هَـٰٓؤُلَآءِ تَقْتُلُونَ أَنفُسَكُمْ وَتُخْرِجُونَ فَرِيقًۭا مِّنكُم مِّن دِيَـٰرِهِمْ تَظَـٰهَرُونَ عَلَيْهِم بِٱلْإِثْمِ وَٱلْعُدْوَٰنِ وَإِن يَأْتُوكُمْ أُسَـٰرَىٰ تُفَـٰدُوهُمْ وَهُوَ مُحَرَّمٌ عَلَيْكُمْ إِخْرَاجُهُمْ ۚ أَفَتُؤْمِنُونَ بِبَعْضِ ٱلْكِتَـٰبِ وَتَكْفُرُونَ بِبَعْضٍۢ ۚ فَمَا جَزَآءُ مَن يَفْعَلُ ذَٰلِكَ مِنكُمْ إِلَّا خِزْىٌۭ فِى ٱلْحَيَوٰةِ ٱلدُّنْيَا ۖ وَيَوْمَ ٱلْقِيَـٰمَةِ يُرَدُّونَ إِلَىٰٓ أَشَدِّ ٱلْعَذَابِ ۗ وَمَا ٱللَّهُ بِغَـٰفِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ ٨٥
2:85 But here you are, killing each other and expelling some of your people from their homes, aiding one another in sin and aggression; and when those ˹expelled˺ come to you as captives, you still ransom them—though expelling them was unlawful for you.1 Do you believe in some of the Scripture and reject the rest? Is there any reward for those who do so among you other than disgrace in this worldly life and being subjected to the harshest punishment on the Day of Judgment? For Allah is never unaware of what you do.
2:85 Yna dyma chwi'n lladd eich gilydd ac yn troi dosbarth ohonoch allan o'u cartrefi, yn cydweithredu yn eu herbyn mewn pechod a gelynion — ac os deuant atoch yn garcharorion, talwch bridiwerth amdanynt — er bod eu gyrru allan wedi ei wahardd i chwi. A ydych yn credu mewn rhan o'r Llyfr ac yn gwadu rhan arall? Nid oes gwobrwyaeth i'r un ohonoch sy'n gwneud hynny ond gwarth yn y bywyd hwn — a Dydd y Farn fe'u dygir i'r gosb fwyaf — ac nid yw Allah yn anymwybodol o'r hyn a wnewch.أُو۟لَـٰٓئِكَ ٱلَّذِينَ ٱشْتَرَوُا۟ ٱلْحَيَوٰةَ ٱلدُّنْيَا بِٱلْـَٔاخِرَةِ ۖ فَلَا يُخَفَّفُ عَنْهُمُ ٱلْعَذَابُ وَلَا هُمْ يُنصَرُونَ ٨٦
2:86 These are the ones who trade the Hereafter for the life of this world. So their punishment will not be reduced, nor will they be helped.
2:86 Y rhain yw'r rhai a brynodd fywyd y byd hwn am y Bywyd Tragwyddol — ni esgorir ar y gosb arnynt, ac ni roddir cymorth iddynt.وَلَقَدْ ءَاتَيْنَا مُوسَى ٱلْكِتَـٰبَ وَقَفَّيْنَا مِنۢ بَعْدِهِۦ بِٱلرُّسُلِ ۖ وَءَاتَيْنَا عِيسَى ٱبْنَ مَرْيَمَ ٱلْبَيِّنَـٰتِ وَأَيَّدْنَـٰهُ بِرُوحِ ٱلْقُدُسِ ۗ أَفَكُلَّمَا جَآءَكُمْ رَسُولٌۢ بِمَا لَا تَهْوَىٰٓ أَنفُسُكُمُ ٱسْتَكْبَرْتُمْ فَفَرِيقًۭا كَذَّبْتُمْ وَفَرِيقًۭا تَقْتُلُونَ ٨٧
2:87 Indeed, We gave Moses the Book and sent after him successive messengers. And We gave Jesus, son of Mary, clear proofs and supported him with the holy spirit.1 Why is it that every time a messenger comes to you ˹Israelites˺ with something you do not like, you become arrogant, rejecting some and killing others?
2:87 Ac yn wir rhoddwyd i Musa'r Llyfr, a dilynasom ef â llynach o genhadon, a rhoddwyd i Iesu fab Mair yr arwyddion clir a chefnogwyd ef gan yr Ysbryd Glân — ond bob tro y daeth cennad atoch â'r hyn nad oedd eich eneidiau yn ei ddymuno, ymfalchïasoch — dosbarth a wrthodasoch a dosbarth a laddasoch.وَقَالُوا۟ قُلُوبُنَا غُلْفٌۢ ۚ بَل لَّعَنَهُمُ ٱللَّهُ بِكُفْرِهِمْ فَقَلِيلًۭا مَّا يُؤْمِنُونَ ٨٨
2:88 They say, “Our hearts are unreceptive!” In fact, Allah has condemned them for their disbelief. They have but little faith.
2:88 A dywedasant: "Y mae ein calonnau wedi eu gorchuddio" — ond yn hytrach melltithiodd Allah hwy oherwydd eu hanghrediniaeth — felly prin y credant.وَلَمَّا جَآءَهُمْ كِتَـٰبٌۭ مِّنْ عِندِ ٱللَّهِ مُصَدِّقٌۭ لِّمَا مَعَهُمْ وَكَانُوا۟ مِن قَبْلُ يَسْتَفْتِحُونَ عَلَى ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ فَلَمَّا جَآءَهُم مَّا عَرَفُوا۟ كَفَرُوا۟ بِهِۦ ۚ فَلَعْنَةُ ٱللَّهِ عَلَى ٱلْكَـٰفِرِينَ ٨٩
2:89 Although they used to pray for victory ˹by means of the Prophet˺ over the polytheists,1 when there came to them a Book from Allah which they recognized (The Quran) confirming the Scripture they had ˹in their hands˺, they rejected it. So may Allah’s condemnation be upon the disbelievers.
2:89 A phan ddaeth atynt Lyfr oddi wrth Allah yn cadarnhau yr hyn oedd ganddynt — ac yr oeddent gynt yn ceisio buddugoliaeth yn erbyn y rhai a wadai — pan ddaeth atynt yr hyn a adnabuont, gwadant ef — felly melltith Allah ar yr anghredinwyr.بِئْسَمَا ٱشْتَرَوْا۟ بِهِۦٓ أَنفُسَهُمْ أَن يَكْفُرُوا۟ بِمَآ أَنزَلَ ٱللَّهُ بَغْيًا أَن يُنَزِّلَ ٱللَّهُ مِن فَضْلِهِۦ عَلَىٰ مَن يَشَآءُ مِنْ عِبَادِهِۦ ۖ فَبَآءُو بِغَضَبٍ عَلَىٰ غَضَبٍۢ ۚ وَلِلْكَـٰفِرِينَ عَذَابٌۭ مُّهِينٌۭ ٩٠
2:90 Miserable is the price they have sold their souls for—denying Allah’s revelation and resenting Allah for granting His grace to whoever He wills of His servants! They have earned wrath upon wrath. And such disbelievers will suffer a humiliating punishment.
2:90 Drwg yr hyn y gwerthant eu hunain amdano — gwadu yr hyn a ddisgynnodd Allah — o wrthryfel yn erbyn i Allah anfon o'i ras ar bwy y myn o'i weision — felly daethant yn ôl â llid ar ben llid — ac i'r anghredinwyr y mae cosb waradwyddus.وَإِذَا قِيلَ لَهُمْ ءَامِنُوا۟ بِمَآ أَنزَلَ ٱللَّهُ قَالُوا۟ نُؤْمِنُ بِمَآ أُنزِلَ عَلَيْنَا وَيَكْفُرُونَ بِمَا وَرَآءَهُۥ وَهُوَ ٱلْحَقُّ مُصَدِّقًۭا لِّمَا مَعَهُمْ ۗ قُلْ فَلِمَ تَقْتُلُونَ أَنۢبِيَآءَ ٱللَّهِ مِن قَبْلُ إِن كُنتُم مُّؤْمِنِينَ ٩١
2: 91 When it is said to them: “Believe in what Allah has revealed,” they reply, “We only believe in what was sent down to us,” and they deny what came afterwards, though it is the truth confirming their own Scriptures! Ask ˹them, O Prophet˺, “Why then did you kill Allah’s prophets before, if you are ˹truly˺ believers?”
2:91 A phan ddywedir wrthynt: "Credwch yn yr hyn a ddisgynnodd Allah" — dywedant: "Credwn yn yr hyn a ddisgynnodd arnom" — ac y maent yn gwadu yr hyn sydd y tu hwnt iddo, er mai gwirionedd ydyw yn cadarnhau yr hyn sydd ganddynt — dywed: "Pam felly y lladdech broffwydi Allah gynt, os oeddech yn gredinwyr?"۞
وَلَقَدْ جَآءَكُم مُّوسَىٰ بِٱلْبَيِّنَـٰتِ ثُمَّ ٱتَّخَذْتُمُ ٱلْعِجْلَ مِنۢ بَعْدِهِۦ وَأَنتُمْ ظَـٰلِمُونَ ٩٢
2:92 Indeed, Moses came to you with clear proofs, then you worshipped the calf in his absence, acting wrongfully.
2:92 Ac yn wir daeth Musa atoch â'r arwyddion clir — yna cymerasoch y llo yn eilun ar ei ôl — a chithau'n rhai anghyfiawn.وَإِذْ أَخَذْنَا مِيثَـٰقَكُمْ وَرَفَعْنَا فَوْقَكُمُ ٱلطُّورَ خُذُوا۟ مَآ ءَاتَيْنَـٰكُم بِقُوَّةٍۢ وَٱسْمَعُوا۟ ۖ قَالُوا۟ سَمِعْنَا وَعَصَيْنَا وَأُشْرِبُوا۟ فِى قُلُوبِهِمُ ٱلْعِجْلَ بِكُفْرِهِمْ ۚ قُلْ بِئْسَمَا يَأْمُرُكُم بِهِۦٓ إِيمَـٰنُكُمْ إِن كُنتُم مُّؤْمِنِينَ ٩٣
2:93 And when We took your covenant and raised the mountain above you ˹saying˺, “Hold firmly to that ˹Scripture˺ which We have given you and obey,” they answered, “We hear and disobey.” The love of the calf was rooted in their hearts because of their disbelief. Say, ˹O Prophet,˺ “How evil is what your ˹so-called˺ belief prompts you to do, if you ˹actually˺ believe ˹in the Torah˺!”
2:93 A phan gymerwyd eich cyfamod a chododd yr Mynydd uwch eich pen — "Cymerwch yr hyn a roddwyd i chwi â chryfder a gwrandewch" — dywedasant: "Clywsom ac anufuddhasom" — ac yfwyd i'w calonnau y llo oherwydd eu hanghrediniaeth — dywed: "Drwg yr hyn y mae eich ffydd yn ei orchymyn i chwi, os ydych yn gredinwyr."قُلْ إِن كَانَتْ لَكُمُ ٱلدَّارُ ٱلْـَٔاخِرَةُ عِندَ ٱللَّهِ خَالِصَةًۭ مِّن دُونِ ٱلنَّاسِ فَتَمَنَّوُا۟ ٱلْمَوْتَ إِن كُنتُمْ صَـٰدِقِينَ ٩٤
2:94 Say, ˹O Prophet,˺ “If the ˹eternal˺ Home of the Hereafter with Allah is exclusively for you ˹Israelites˺ out of all humanity, then wish for death if what you say is true!”
2:94 Dywed: "Os yw'r Cartref Tragwyddol gyda Allah i chwi'n unig ac nid i bobl eraill — yna dymunwch farwolaeth os ydych yn rhai gonest."وَلَن يَتَمَنَّوْهُ أَبَدًۢا بِمَا قَدَّمَتْ أَيْدِيهِمْ ۗ وَٱللَّهُ عَلِيمٌۢ بِٱلظَّـٰلِمِينَ ٩٥
2:95 But they will never wish for that because of what their hands have done. And Allah has ˹perfect˺ knowledge of the wrongdoers.
2:95 Ond ni ddymunant ef byth oherwydd yr hyn a anfonodd eu dwylo ymlaen — ac Allah yn hollwybodus am y rhai anghyfiawn.وَلَتَجِدَنَّهُمْ أَحْرَصَ ٱلنَّاسِ عَلَىٰ حَيَوٰةٍۢ وَمِنَ ٱلَّذِينَ أَشْرَكُوا۟ ۚ يَوَدُّ أَحَدُهُمْ لَوْ يُعَمَّرُ أَلْفَ سَنَةٍۢ وَمَا هُوَ بِمُزَحْزِحِهِۦ مِنَ ٱلْعَذَابِ أَن يُعَمَّرَ ۗ وَٱللَّهُ بَصِيرٌۢ بِمَا يَعْمَلُونَ ٩٦
2:96 You will surely find them clinging to life more eagerly than any other people, even more than polytheists. Each one of them wishes to live a thousand years. But even if they were to live that long, it would not save them from the punishment. And Allah is All-Seeing of what they do.
2:96 Ac yn wir cewch hwy'n fwyaf trachwantus o bobl am fywyd — a mwy hyd yn oed na'r rhai sy'n cymryd partneriaid i Allah — byddai un ohonynt yn dymuno cael byw mil o flynyddoedd — ond ni achubith hir oes ef o'r gosb — ac Allah yn Graff am yr hyn a wnânt.قُلْ مَن كَانَ عَدُوًّۭا لِّجِبْرِيلَ فَإِنَّهُۥ نَزَّلَهُۥ عَلَىٰ قَلْبِكَ بِإِذْنِ ٱللَّهِ مُصَدِّقًۭا لِّمَا بَيْنَ يَدَيْهِ وَهُدًۭى وَبُشْرَىٰ لِلْمُؤْمِنِينَ ٩٧
2:97 Say, ˹O Prophet,˺ “Whoever is an enemy of Gabriel should know that he revealed this ˹Quran˺ to your heart by Allah’s Will, confirming what came before it—a guide and good news for the believers.”
2:97 Dywed: "Pwy bynnag sy'n elyn i Jibril — yn wir efe a'i disgynnodd ar dy galon di trwy ganiatâd Allah — yn cadarnhau yr hyn oedd o'i flaen — ac yn arweiniad a newyddion da i'r credwyr."مَن كَانَ عَدُوًّۭا لِّلَّهِ وَمَلَـٰٓئِكَتِهِۦ وَرُسُلِهِۦ وَجِبْرِيلَ وَمِيكَىٰلَ فَإِنَّ ٱللَّهَ عَدُوٌّۭ لِّلْكَـٰفِرِينَ ٩٨
2:98 Whoever is an enemy of Allah, His angels, His messengers, Gabriel, and Michael, then ˹let them know that˺ Allah is certainly the enemy of the disbelievers.
2:98 Pwy bynnag sy'n elyn i Allah a'i angylion a'i genhadon a Jibril a Mikal — yn wir Allah yw gelyn yr anghredinwyr.وَلَقَدْ أَنزَلْنَآ إِلَيْكَ ءَايَـٰتٍۭ بَيِّنَـٰتٍۢ ۖ وَمَا يَكْفُرُ بِهَآ إِلَّا ٱلْفَـٰسِقُونَ ٩٩
2:99 Indeed, We have sent down to you ˹O Prophet˺ clear revelations. ˹But˺ none will deny them except the rebellious.
2:99 Ac yn wir disgynnasom atat arwyddion clir — ac nid gwada ond y rhai annuwiol.أَوَكُلَّمَا عَـٰهَدُوا۟ عَهْدًۭا نَّبَذَهُۥ فَرِيقٌۭ مِّنْهُم ۚ بَلْ أَكْثَرُهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ ١٠٠
2:100 Why is it that every time they make a covenant, a group of them casts it aside? In fact, most of them do not believe.
2:100 A bob tro y gwnânt gyfamod, taflodd dosbarth ohonynt ef ymaith — yn wir y mae'r mwyafrif ohonynt yn anghredinwyr.
وَلَمَّا جَآءَهُمْ رَسُولٌۭ مِّنْ عِندِ ٱللَّهِ مُصَدِّقٌۭ لِّمَا مَعَهُمْ نَبَذَ فَرِيقٌۭ مِّنَ ٱلَّذِينَ أُوتُوا۟ ٱلْكِتَـٰبَ كِتَـٰبَ ٱللَّهِ وَرَآءَ ظُهُورِهِمْ كَأَنَّهُمْ لَا يَعْلَمُونَ ١٠١
2:101 Now, when a messenger from Allah has come to them—confirming their own Scriptures—some of the People of the Book cast the Book of Allah behind their backs as if they did not know.
2:101 A phan ddaeth atyn nhw gennad oddi wrth Allah yn cadarnhau yr hyn oedd ganddynt — tafloddd dosbarth o'r rhai a roddwyd iddynt y Llyfr lyfr Allah y tu ôl i'w cefnau — fel pe na baent yn gwybod.وَٱتَّبَعُوا۟ مَا تَتْلُوا۟ ٱلشَّيَـٰطِينُ عَلَىٰ مُلْكِ سُلَيْمَـٰنَ ۖ وَمَا كَفَرَ سُلَيْمَـٰنُ وَلَـٰكِنَّ ٱلشَّيَـٰطِينَ كَفَرُوا۟ يُعَلِّمُونَ ٱلنَّاسَ ٱلسِّحْرَ وَمَآ أُنزِلَ عَلَى ٱلْمَلَكَيْنِ بِبَابِلَ هَـٰرُوتَ وَمَـٰرُوتَ ۚ وَمَا يُعَلِّمَانِ مِنْ أَحَدٍ حَتَّىٰ يَقُولَآ إِنَّمَا نَحْنُ فِتْنَةٌۭ فَلَا تَكْفُرْ ۖ فَيَتَعَلَّمُونَ مِنْهُمَا مَا يُفَرِّقُونَ بِهِۦ بَيْنَ ٱلْمَرْءِ وَزَوْجِهِۦ ۚ وَمَا هُم بِضَآرِّينَ بِهِۦ مِنْ أَحَدٍ إِلَّا بِإِذْنِ ٱللَّهِ ۚ وَيَتَعَلَّمُونَ مَا يَضُرُّهُمْ وَلَا يَنفَعُهُمْ ۚ وَلَقَدْ عَلِمُوا۟ لَمَنِ ٱشْتَرَىٰهُ مَا لَهُۥ فِى ٱلْـَٔاخِرَةِ مِنْ خَلَـٰقٍۢ ۚ وَلَبِئْسَ مَا شَرَوْا۟ بِهِۦٓ أَنفُسَهُمْ ۚ لَوْ كَانُوا۟ يَعْلَمُونَ ١٠٢
2:102 They ˹instead˺ followed the magic promoted by the devils during the reign of Solomon. Never did Solomon disbelieve, rather the devils disbelieved. They taught magic to the people, along with what had been revealed to the two angels, Hârût and Mârût, in Babylon.1 The two angels never taught anyone without saying, “We are only a test ˹for you˺, so do not abandon ˹your˺ faith.” Yet people learned ˹magic˺ that caused a rift ˹even˺ between husband and wife; although their magic could not harm anyone except by Allah’s Will. They learned what harmed them and did not benefit them—although they already knew that whoever buys into magic would have no share in the Hereafter. Miserable indeed was the price for which they sold their souls, if only they knew!
2:102 A dilynsant yr hyn a adroddai'r cythreuliaid yn erbyn teyrnas Sulaiman — ac nid gwadodd Sulaiman, ond y cythreuliaid a wadodd, gan ddysgu pobl hud a lledrith, a'r hyn a ddisgynnodd ar y ddau angel ym Mabilon, Harut a Marut — ac ni ddysgent neb heb ddweud: "Dim ond prawf ydym ni — felly paid â gwadu" — ond dysguent ohonynt yr hyn y gwahenuent rhyngddo ef a'i wraig — ac ni allent niweidio neb trwy hynny ond trwy ganiatâd Allah — a dysgent yr hyn a niweidiai hwy ac na fuddiai hwy — ac yn wir gwyddent fod pwy bynnag a'i prynai heb ran yn y Bywyd Tragwyddol — a drwg yr hyn y gwerthant eu hunain amdano — pe baent ond yn gwybod.وَلَوْ أَنَّهُمْ ءَامَنُوا۟ وَٱتَّقَوْا۟ لَمَثُوبَةٌۭ مِّنْ عِندِ ٱللَّهِ خَيْرٌۭ ۖ لَّوْ كَانُوا۟ يَعْلَمُونَ ١٠٣
2:103 If only they were faithful and mindful ˹of Allah˺, there would have been a better reward from Allah, if only they knew!
2:103 Ac pe baent wedi credu ac wedi bod yn dduwiol, byddai gwobr oddi wrth Allah yn well — pe baent ond yn gwybod.يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ لَا تَقُولُوا۟ رَٰعِنَا وَقُولُوا۟ ٱنظُرْنَا وَٱسْمَعُوا۟ ۗ وَلِلْكَـٰفِرِينَ عَذَابٌ أَلِيمٌۭ ١٠٤
2:104 O believers! Do not say, “Râ’ina.” [Herd us!] But say, “Unẓurna,” [Tend to us!] and listen ˹attentively˺.1 And the disbelievers will suffer a painful punishment.
2:104 O chwi a gredodd! Peidiwch â dweud "Ra'ina" — ond dywedwch "Unzurna" — a gwrandewch — ac i'r anghredinwyr y mae cosb boenus.مَّا يَوَدُّ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ مِنْ أَهْلِ ٱلْكِتَـٰبِ وَلَا ٱلْمُشْرِكِينَ أَن يُنَزَّلَ عَلَيْكُم مِّنْ خَيْرٍۢ مِّن رَّبِّكُمْ ۗ وَٱللَّهُ يَخْتَصُّ بِرَحْمَتِهِۦ مَن يَشَآءُ ۚ وَٱللَّهُ ذُو ٱلْفَضْلِ ٱلْعَظِيمِ ١٠٥
2:105 The disbelievers from the People of the Book and the polytheists would not want you to receive any blessing from your Lord, but Allah selects whoever He wills for His mercy. And Allah is the Lord of infinite bounty.
2:105 Nid yw'r rhai a wadodd o blith Pobl y Llyfr na'r rhai sy'n cymryd partneriaid yn dymuno i unrhyw ddaioni ddisgyn arnoch oddi wrth eich Arglwydd — ond Allah sy'n dewis â'i drugaredd pwy a fyn — ac Allah yw Perchennog y Gras Mawr.۞
مَا نَنسَخْ مِنْ ءَايَةٍ أَوْ نُنسِهَا نَأْتِ بِخَيْرٍۢ مِّنْهَآ أَوْ مِثْلِهَآ ۗ أَلَمْ تَعْلَمْ أَنَّ ٱللَّهَ عَلَىٰ كُلِّ شَىْءٍۢ قَدِيرٌ ١٠٦
2:106 If We ever abrogate a verse or cause it to be forgotten, We replace it with a better or similar one. Do you not know that Allah is Most Capable of everything?
2:106 Pa arwydd bynnag a ddileom neu a achosem i gael ei anghofio — dewn â gwell nag ef neu â'i debyg — oni wyddost fod Allah dros bob peth yn Alluog?أَلَمْ تَعْلَمْ أَنَّ ٱللَّهَ لَهُۥ مُلْكُ ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ ۗ وَمَا لَكُم مِّن دُونِ ٱللَّهِ مِن وَلِىٍّۢ وَلَا نَصِيرٍ ١٠٧
2:107 Do you not know that the kingdom of the heavens and the earth belongs ˹only˺ to Allah, and you have no guardian or helper besides Allah?
2:107 Oni wyddost mai i Allah y perthyn teyrnas y nefoedd a'r ddaear — ac nad oes i chwi, heblaw Allah, unrhyw warcheidwad na chynorthwywr.أَمْ تُرِيدُونَ أَن تَسْـَٔلُوا۟ رَسُولَكُمْ كَمَا سُئِلَ مُوسَىٰ مِن قَبْلُ ۗ وَمَن يَتَبَدَّلِ ٱلْكُفْرَ بِٱلْإِيمَـٰنِ فَقَدْ ضَلَّ سَوَآءَ ٱلسَّبِيلِ ١٠٨
2:108 Or do you ˹believers˺ intend to ask of your Messenger as Moses was asked before?1 But whoever trades belief for disbelief has truly strayed from the Right Way.
2:108 Neu a fynnwch holi eich cennad fel y holwyd Musa gynt? A phwy bynnag sy'n cyfnewid anghrediniaeth am ffydd — yn wir y mae wedi cyfeiliorni oddi ar y llwybr union.وَدَّ كَثِيرٌۭ مِّنْ أَهْلِ ٱلْكِتَـٰبِ لَوْ يَرُدُّونَكُم مِّنۢ بَعْدِ إِيمَـٰنِكُمْ كُفَّارًا حَسَدًۭا مِّنْ عِندِ أَنفُسِهِم مِّنۢ بَعْدِ مَا تَبَيَّنَ لَهُمُ ٱلْحَقُّ ۖ فَٱعْفُوا۟ وَٱصْفَحُوا۟ حَتَّىٰ يَأْتِىَ ٱللَّهُ بِأَمْرِهِۦٓ ۗ إِنَّ ٱللَّهَ عَلَىٰ كُلِّ شَىْءٍۢ قَدِيرٌۭ ١٠٩
2:109 Many among the People of the Book wish they could turn you ˹believers˺ back to disbelief because of their envy, after the truth has been made clear to them. Pardon and bear with them until Allah delivers His decision. Surely Allah is Most Capable of everything.
2:109 Byddai llawer o Bobl y Llyfr yn dymuno eich troi yn ôl yn anghredinwyr ar ôl eich ffydd — o genfigen o'u mewn eu hunain — ar ôl i'r gwirionedd fod yn eglur iddynt — felly maddeuchwch a goddefwch hyd nes y daw Allah â'i orchymyn — yn wir Allah dros bob peth yn Alluog.وَأَقِيمُوا۟ ٱلصَّلَوٰةَ وَءَاتُوا۟ ٱلزَّكَوٰةَ ۚ وَمَا تُقَدِّمُوا۟ لِأَنفُسِكُم مِّنْ خَيْرٍۢ تَجِدُوهُ عِندَ ٱللَّهِ ۗ إِنَّ ٱللَّهَ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌۭ ١١٠
2:110 Establish prayer, and pay alms-tax. Whatever good you send forth for yourselves, you will ˹certainly˺ find ˹its reward˺ with Allah. Surely Allah is All-Seeing of what you do.
2:110 A chynhaliwch weddi a thalwch y Zakat — a pheth bynnag a anfonwch ymlaen i'ch eneidiau o ddaioni, cewch ef gyda Allah — yn wir Allah yn Graff am yr hyn a wnewch.وَقَالُوا۟ لَن يَدْخُلَ ٱلْجَنَّةَ إِلَّا مَن كَانَ هُودًا أَوْ نَصَـٰرَىٰ ۗ تِلْكَ أَمَانِيُّهُمْ ۗ قُلْ هَاتُوا۟ بُرْهَـٰنَكُمْ إِن كُنتُمْ صَـٰدِقِينَ ١١١
2:111 The Jews and Christians each claim that none will enter Paradise except those of their own faith. These are their desires. Reply, ˹O Prophet,˺ “Show ˹me˺ your proof if what you say is true.”
2:111 A dywedasant: "Ni chaiff fynd i'r Ardd ond yr hwn sydd yn Iddew neu'n Gristion" — dymuniadau ydyw hynny — dywed: "Dewch â'ch prawf os ydych yn rhai gonest."بَلَىٰ مَنْ أَسْلَمَ وَجْهَهُۥ لِلَّهِ وَهُوَ مُحْسِنٌۭ فَلَهُۥٓ أَجْرُهُۥ عِندَ رَبِّهِۦ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ ١١٢
2:112 But no! Whoever submits themselves to Allah and does good will have their reward with their Lord. And there will be no fear for them, nor will they grieve.
2:112 Yn wir, pwy bynnag a ymostwng ei wyneb i Allah ac sy'n gwneud daioni — iddo ef y mae ei wobr gyda'i Arglwydd — ni fydd arnynt ofn, ac ni fyddant yn galaru.وَقَالَتِ ٱلْيَهُودُ لَيْسَتِ ٱلنَّصَـٰرَىٰ عَلَىٰ شَىْءٍۢ وَقَالَتِ ٱلنَّصَـٰرَىٰ لَيْسَتِ ٱلْيَهُودُ عَلَىٰ شَىْءٍۢ وَهُمْ يَتْلُونَ ٱلْكِتَـٰبَ ۗ كَذَٰلِكَ قَالَ ٱلَّذِينَ لَا يَعْلَمُونَ مِثْلَ قَوْلِهِمْ ۚ فَٱللَّهُ يَحْكُمُ بَيْنَهُمْ يَوْمَ ٱلْقِيَـٰمَةِ فِيمَا كَانُوا۟ فِيهِ يَخْتَلِفُونَ ١١٣
2:113 The Jews say, “The Christians have nothing to stand on” and the Christians say, “The Jews have nothing to stand on,” although both recite the Scriptures. And those ˹pagans˺ who have no knowledge say the same ˹about people of faith˺. Surely Allah will judge between them on the Day of Judgment regarding their dispute.
2:113 A dywedodd yr Iddewon: "Nid yw'r Cristnogion ar ddim" — a dywedodd y Cristnogion: "Nid yw'r Iddewon ar ddim" — a hwythau'n darllen y Llyfr — felly hefyd y dywedodd y rhai nad ydynt yn gwybod yr un fath â'u gair hwy — ac Allah a farna rhyngddynt Ddydd y Farn yn yr hyn yr oeddent yn anghytuno.وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّن مَّنَعَ مَسَـٰجِدَ ٱللَّهِ أَن يُذْكَرَ فِيهَا ٱسْمُهُۥ وَسَعَىٰ فِى خَرَابِهَآ ۚ أُو۟لَـٰٓئِكَ مَا كَانَ لَهُمْ أَن يَدْخُلُوهَآ إِلَّا خَآئِفِينَ ۚ لَهُمْ فِى ٱلدُّنْيَا خِزْىٌۭ وَلَهُمْ فِى ٱلْـَٔاخِرَةِ عَذَابٌ عَظِيمٌۭ ١١٤
2:114 Who does more wrong than those who prevent Allah’s Name from being mentioned in His places of worship and strive to destroy them? Such people have no right to enter these places except with fear. For them is disgrace in this world, and they will suffer a tremendous punishment in the Hereafter.
2:114 A phwy sy'n fwy anghyfiawn na'r hwn a rwystrodd fannau addoli Allah rhag cael ei enw ei grybwyll ynddynt ac a ymdrechodd i'w dinistrio? Y rhain — ni ddylent fynd iddynt ond mewn ofn — iddynt hwy yn y byd hwn y mae gwarth, ac iddynt yn y Bywyd Tragwyddol y mae cosb fawr.وَلِلَّهِ ٱلْمَشْرِقُ وَٱلْمَغْرِبُ ۚ فَأَيْنَمَا تُوَلُّوا۟ فَثَمَّ وَجْهُ ٱللَّهِ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ وَٰسِعٌ عَلِيمٌۭ ١١٥
2:115 To Allah belong the east and the west, so wherever you turn you are facing ˹towards˺ Allah.1 Surely Allah is All-Encompassing,2 All-Knowing.
2:115 Ac i Allah y perthyn y Dwyrain a'r Gorllewin — felly i ba gyfeiriad bynnag y trowch, yno y mae wyneb Allah — yn wir Allah yw'r Eang, yr Hollwybodus.وَقَالُوا۟ ٱتَّخَذَ ٱللَّهُ وَلَدًۭا ۗ سُبْحَـٰنَهُۥ ۖ بَل لَّهُۥ مَا فِى ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ ۖ كُلٌّۭ لَّهُۥ قَـٰنِتُونَ ١١٦
2:116 They say, “Allah has offspring.” Glory be to Him! In fact, to Him belongs whatever is in the heavens and the earth—all are subject to His Will.
2:116 A dywedasant: "Cymerodd Allah fab" — Gogoniant iddo! Yn hytrach, iddo Ef y perthyn yr hyn oll sydd yn y nefoedd a'r ddaear — pob peth yn ufudd iddo.بَدِيعُ ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ ۖ وَإِذَا قَضَىٰٓ أَمْرًۭا فَإِنَّمَا يَقُولُ لَهُۥ كُن فَيَكُونُ ١١٧
2:117 ˹He is˺ the Originator of the heavens and the earth! When He decrees a matter, He simply tells it, “Be!” And it is!
2:117 Gwreiddiadur y nefoedd a'r ddaear — a phan benderfyna beth, nid yw ond yn dweud wrtho: "Bydd" — ac y mae.وَقَالَ ٱلَّذِينَ لَا يَعْلَمُونَ لَوْلَا يُكَلِّمُنَا ٱللَّهُ أَوْ تَأْتِينَآ ءَايَةٌۭ ۗ كَذَٰلِكَ قَالَ ٱلَّذِينَ مِن قَبْلِهِم مِّثْلَ قَوْلِهِمْ ۘ تَشَـٰبَهَتْ قُلُوبُهُمْ ۗ قَدْ بَيَّنَّا ٱلْـَٔايَـٰتِ لِقَوْمٍۢ يُوقِنُونَ ١١٨
2:118 Those who have no knowledge say, “If only Allah would speak to us or a sign would come to us!” The same was said by those who came before. Their hearts are all alike. Indeed, We have made the signs clear for people of sure faith.
2:118 A dywedodd y rhai nad ydynt yn gwybod: "Pam na sieryd Allah â ni neu na ddaw arwydd atom?" — felly y dywedodd y rhai o'u blaen yr un fath â'u gair hwy — y mae eu calonnau'n debyg i'w gilydd — yn wir eglurom yr arwyddion i bobl sydd â sicrwydd.إِنَّآ أَرْسَلْنَـٰكَ بِٱلْحَقِّ بَشِيرًۭا وَنَذِيرًۭا ۖ وَلَا تُسْـَٔلُ عَنْ أَصْحَـٰبِ ٱلْجَحِيمِ ١١٩
2:119 We have surely sent you with the truth ˹O Prophet˺ as a deliverer of good news and a warner. And you will not be accountable for the residents of the Hellfire.
2:119 Yn wir anfonasom di â'r gwirionedd — yn cyhoeddi newyddion da ac yn rhybuddio — ac ni holir di am bobl Uffern.وَلَن تَرْضَىٰ عَنكَ ٱلْيَهُودُ وَلَا ٱلنَّصَـٰرَىٰ حَتَّىٰ تَتَّبِعَ مِلَّتَهُمْ ۗ قُلْ إِنَّ هُدَى ٱللَّهِ هُوَ ٱلْهُدَىٰ ۗ وَلَئِنِ ٱتَّبَعْتَ أَهْوَآءَهُم بَعْدَ ٱلَّذِى جَآءَكَ مِنَ ٱلْعِلْمِ ۙ مَا لَكَ مِنَ ٱللَّهِ مِن وَلِىٍّۢ وَلَا نَصِيرٍ ١٢٠
2:120 Never will the Jews or Christians be pleased with you, until you follow their faith. Say, “Allah’s guidance is the only ˹true˺ guidance.” And if you were to follow their desires after ˹all˺ the knowledge that has come to you, there would be none to protect or help you against Allah.
2:120 Ac ni fydd yr Iddewon na'r Cristnogion yn fodlon arnat nes i ti ddilyn eu crefydd hwy — dywed: "Arweiniad Allah yw'r arweiniad" — ac os dilyni eu dymuniadau hwy ar ôl yr hyn a ddaeth atat o wybodaeth — ni fydd i ti, heblaw Allah, unrhyw warcheidwad na chynorthwywr.ٱلَّذِينَ ءَاتَيْنَـٰهُمُ ٱلْكِتَـٰبَ يَتْلُونَهُۥ حَقَّ تِلَاوَتِهِۦٓ أُو۟لَـٰٓئِكَ يُؤْمِنُونَ بِهِۦ ۗ وَمَن يَكْفُرْ بِهِۦ فَأُو۟لَـٰٓئِكَ هُمُ ٱلْخَـٰسِرُونَ ١٢١
2:121 Those We have given the Book follow it as it should be followed. It is they who ˹truly˺ believe in it. As for those who reject it, it is they who are the losers.
2:121 Y rhai y rhoddwyd iddynt y Llyfr — y maent yn ei ddarllen fel y dylid ei ddarllen — y rhain sy'n credu ynddo — a phwy bynnag sy'n ei wrthod — y rhain yw'r colledigion.يَـٰبَنِىٓ إِسْرَٰٓءِيلَ ٱذْكُرُوا۟ نِعْمَتِىَ ٱلَّتِىٓ أَنْعَمْتُ عَلَيْكُمْ وَأَنِّى فَضَّلْتُكُمْ عَلَى ٱلْعَـٰلَمِينَ ١٢٢
2:122 O Children of Israel! Remember My favours upon you and how I honoured you above the others.
2:122 O feibion Israel! Cofiwch fy nhrhodd yr hon a roddais i chwi, ac imi eich ffafrio uwchlaw'r holl fydoedd.وَٱتَّقُوا۟ يَوْمًۭا لَّا تَجْزِى نَفْسٌ عَن نَّفْسٍۢ شَيْـًۭٔا وَلَا يُقْبَلُ مِنْهَا عَدْلٌۭ وَلَا تَنفَعُهَا شَفَـٰعَةٌۭ وَلَا هُمْ يُنصَرُونَ ١٢٣
2:123 And guard yourselves against the Day when no soul will be of any help to another. No ransom will be taken, no intercession accepted, and no help will be given.
2:123 Ac ofnwch Ddydd na fydd enaid yn talu dim dros enaid arall — ni dderbynnir iawn — ni fudd eiriolaeth — ac ni roddir cymorth iddynt.۞
وَإِذِ ٱبْتَلَىٰٓ إِبْرَٰهِـۧمَ رَبُّهُۥ بِكَلِمَـٰتٍۢ فَأَتَمَّهُنَّ ۖ قَالَ إِنِّى جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًۭا ۖ قَالَ وَمِن ذُرِّيَّتِى ۖ قَالَ لَا يَنَالُ عَهْدِى ٱلظَّـٰلِمِينَ ١٢٤
2:124 ˹Remember˺ when Abraham was tested by his Lord with ˹certain˺ commandments, which he fulfilled. Allah said, “I will certainly make you into a role model for the people.” Abraham asked, “What about my offspring?” Allah replied, “My covenant is not extended to the wrongdoers.”
2:124 A phan brofodd Arglwydd Ibrahim ef â geiriau — ac fe'u cyflawnodd — dywedodd: "Yn wir yr wyf yn dy wneud yn arweinydd i bobl" — dywedodd: "Ac o'm disgynyddion?" — dywedodd: "Ni fydd fy nghyfamod yn cyrraedd y rhai anghyfiawn."وَإِذْ جَعَلْنَا ٱلْبَيْتَ مَثَابَةًۭ لِّلنَّاسِ وَأَمْنًۭا وَٱتَّخِذُوا۟ مِن مَّقَامِ إِبْرَٰهِـۧمَ مُصَلًّۭى ۖ وَعَهِدْنَآ إِلَىٰٓ إِبْرَٰهِـۧمَ وَإِسْمَـٰعِيلَ أَن طَهِّرَا بَيْتِىَ لِلطَّآئِفِينَ وَٱلْعَـٰكِفِينَ وَٱلرُّكَّعِ ٱلسُّجُودِ ١٢٥
2:125 And ˹remember˺ when We made the Sacred House1 a centre and a sanctuary for the people ˹saying˺, “˹You may˺ take the standing-place of Abraham2 as a site of prayer.” And We entrusted Abraham and Ishmael to purify My House for those who circle it, who meditate in it, and who bow and prostrate themselves ˹in prayer˺.
2:125 A phan wnaethom y Tŷ yn fan cyfarfod i bobl ac yn noddfa — "Cymerwch fan sefyll Ibrahim yn fan gweddi" — a chawsom Ibrahim ac Ismail i lanhau fy Nhŷ i'r rhai sy'n cylchdroi, y rhai sy'n encilio, a'r rhai sy'n ymgrymu a phrostrydu.
وَإِذْ قَالَ إِبْرَٰهِـۧمُ رَبِّ ٱجْعَلْ هَـٰذَا بَلَدًا ءَامِنًۭا وَٱرْزُقْ أَهْلَهُۥ مِنَ ٱلثَّمَرَٰتِ مَنْ ءَامَنَ مِنْهُم بِٱللَّهِ وَٱلْيَوْمِ ٱلْـَٔاخِرِ ۖ قَالَ وَمَن كَفَرَ فَأُمَتِّعُهُۥ قَلِيلًۭا ثُمَّ أَضْطَرُّهُۥٓ إِلَىٰ عَذَابِ ٱلنَّارِ ۖ وَبِئْسَ ٱلْمَصِيرُ ١٢٦
2:126 And ˹remember˺ when Abraham said, “My Lord, make this city ˹of Mecca˺ secure and provide fruits to its people—those among them who believe in Allah and the Last Day.” He answered, “As for those who disbelieve, I will let them enjoy themselves for a little while, then I will condemn them to the torment of the Fire. What an evil destination!”
2:126 A phan ddywedodd Ibrahim: "Fy Arglwydd, gwna hwn yn ddinas ddiogel a chynnal ei phobl â ffrwythau — y rhai ohonynt a gredodd yn Allah ac yn y Dydd Olaf" — dywedodd: "A'r hwn a wadodd — rhoddaf iddo fwynhad am ychydig — yna gyraf ef i gosb y Tân — a drwg yw'r cyrchfan."وَإِذْ يَرْفَعُ إِبْرَٰهِـۧمُ ٱلْقَوَاعِدَ مِنَ ٱلْبَيْتِ وَإِسْمَـٰعِيلُ رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّآ ۖ إِنَّكَ أَنتَ ٱلسَّمِيعُ ٱلْعَلِيمُ ١٢٧
2:127 And ˹remember˺ when Abraham raised the foundation of the House with Ishmael, ˹both praying,˺ “Our Lord! Accept ˹this˺ from us. You are indeed the All-Hearing, All-Knowing.
2:127 A phan oedd Ibrahim ac Ismail yn codi sylfeini'r Tŷ — "Ein Harglwydd, derbyn oddi wrthym — yn wir Ti yw'r Clywgar, yr Hollwybodus."رَبَّنَا وَٱجْعَلْنَا مُسْلِمَيْنِ لَكَ وَمِن ذُرِّيَّتِنَآ أُمَّةًۭ مُّسْلِمَةًۭ لَّكَ وَأَرِنَا مَنَاسِكَنَا وَتُبْ عَلَيْنَآ ۖ إِنَّكَ أَنتَ ٱلتَّوَّابُ ٱلرَّحِيمُ ١٢٨
2:128 Our Lord! Make us both ˹fully˺ submit to You and from our descendants a nation that will submit to You. Show us our rituals, and turn to us in grace. You are truly the Accepter of Repentance, Most Merciful.
2:128 "Ein Harglwydd, gwna ni'n ddau yn rai sy'n ymostwng i Ti, ac o'n disgynyddion cenedl sy'n ymostwng i Ti — a dangos i ni ein defodau — a thro atom mewn trugaredd — yn wir Ti yw'r Un sy'n derbyn edifeirwch, y Tosturiol."رَبَّنَا وَٱبْعَثْ فِيهِمْ رَسُولًۭا مِّنْهُمْ يَتْلُوا۟ عَلَيْهِمْ ءَايَـٰتِكَ وَيُعَلِّمُهُمُ ٱلْكِتَـٰبَ وَٱلْحِكْمَةَ وَيُزَكِّيهِمْ ۚ إِنَّكَ أَنتَ ٱلْعَزِيزُ ٱلْحَكِيمُ ١٢٩
2:129 Our Lord! Raise from among them a messenger who will recite to them Your revelations, teach them the Book and wisdom, and purify them. Indeed, You ˹alone˺ are the Almighty, All-Wise.”
2:129 "Ein Harglwydd, anfon yn eu plith gennad o'u plith hwy — a adroddo dy arwyddion iddynt ac a ddysgo iddynt y Llyfr a Doethineb ac a buro hwy — yn wir Ti yw'r Nerthol, y Doeth."وَمَن يَرْغَبُ عَن مِّلَّةِ إِبْرَٰهِـۧمَ إِلَّا مَن سَفِهَ نَفْسَهُۥ ۚ وَلَقَدِ ٱصْطَفَيْنَـٰهُ فِى ٱلدُّنْيَا ۖ وَإِنَّهُۥ فِى ٱلْـَٔاخِرَةِ لَمِنَ ٱلصَّـٰلِحِينَ ١٣٠
2:130 And who would reject the faith of Abraham except a fool! We certainly chose him in this life, and in the Hereafter he will surely be among the righteous.
2:130 A phwy a droi oddi wrth grefydd Ibrahim ond yr hwn a ffŵl ei enaid ei hun? Ac yn wir etholsom ef yn y byd hwn — ac yn wir yn y Bywyd Tragwyddol y mae ymhlith y rhai cyfiawn.إِذْ قَالَ لَهُۥ رَبُّهُۥٓ أَسْلِمْ ۖ قَالَ أَسْلَمْتُ لِرَبِّ ٱلْعَـٰلَمِينَ ١٣١
2:131 When his Lord ordered him, “Submit ˹to My Will˺,” he responded, “I submit to the Lord of all worlds.”
2:131 Pan ddywedodd ei Arglwydd wrtho: "Ymostng" — dywedodd: "Ymostyngaf i Arglwydd yr holl fydoedd."وَوَصَّىٰ بِهَآ إِبْرَٰهِـۧمُ بَنِيهِ وَيَعْقُوبُ يَـٰبَنِىَّ إِنَّ ٱللَّهَ ٱصْطَفَىٰ لَكُمُ ٱلدِّينَ فَلَا تَمُوتُنَّ إِلَّا وَأَنتُم مُّسْلِمُونَ ١٣٢
2:132 This was the advice of Abraham—as well as Jacob—to his children, ˹saying˺, “Indeed, Allah has chosen for you this faith; so do not die except in ˹a state of full˺ submission.”
2:132 Ac argymhellodd Ibrahim hynny i'w feibion ac Iacob — "O fy meibion, yn wir dewisodd Allah i chwi'r grefydd — felly peidiwch â marw ond yn rhai sy'n ymostwng."أَمْ كُنتُمْ شُهَدَآءَ إِذْ حَضَرَ يَعْقُوبَ ٱلْمَوْتُ إِذْ قَالَ لِبَنِيهِ مَا تَعْبُدُونَ مِنۢ بَعْدِى قَالُوا۟ نَعْبُدُ إِلَـٰهَكَ وَإِلَـٰهَ ءَابَآئِكَ إِبْرَٰهِـۧمَ وَإِسْمَـٰعِيلَ وَإِسْحَـٰقَ إِلَـٰهًۭا وَٰحِدًۭا وَنَحْنُ لَهُۥ مُسْلِمُونَ ١٣٣
2:133 Or did you witness when death came to Jacob? He asked his children, “Who will you worship after my passing?” They replied, “We will ˹continue to˺ worship your God, the God of your forefathers—Abraham, Ishmael, and Isaac—the One God. And to Him we ˹all˺ submit.”
2:133 Neu a oeddech chi'n dystion pan oedd angau'n nesáu at Iacob — pan ddywedodd wrth ei feibion: "Beth addolwch ar fy ôl?" — dywedasant: "Addolwn dy Dduw a Duw dy dadau — Ibrahim ac Ismail ac Isaac — Duw Unig — ac yr ydym ni yn ymostwng iddo."تِلْكَ أُمَّةٌۭ قَدْ خَلَتْ ۖ لَهَا مَا كَسَبَتْ وَلَكُم مَّا كَسَبْتُمْ ۖ وَلَا تُسْـَٔلُونَ عَمَّا كَانُوا۟ يَعْمَلُونَ ١٣٤
2:134 That was a community that had already gone before. For them is what they earned and for you is what you have earned. And you will not be accountable for what they have done.
2:134 Honno oedd cenedl a aeth heibio — iddynt yr hyn a enillasant, a i chwi yr hyn a enillasoch — ac ni holir chwi am yr hyn yr oeddent hwy yn ei wneud.وَقَالُوا۟ كُونُوا۟ هُودًا أَوْ نَصَـٰرَىٰ تَهْتَدُوا۟ ۗ قُلْ بَلْ مِلَّةَ إِبْرَٰهِـۧمَ حَنِيفًۭا ۖ وَمَا كَانَ مِنَ ٱلْمُشْرِكِينَ ١٣٥
2:135 The Jews and Christians each say, “Follow our faith to be ˹rightly˺ guided.” Say, ˹O Prophet,˺ “No! We follow the faith of Abraham, the upright—who was not a polytheist.”
2:135 A dywedasant: "Byddwch yn Iddewon neu'n Gristnogion — cewch eich arwain" — dywed: "Yn hytrach, crefydd Ibrahim, yr un unplyg — ac nid oedd ef yn un o'r rhai sy'n cymryd partneriaid."قُولُوٓا۟ ءَامَنَّا بِٱللَّهِ وَمَآ أُنزِلَ إِلَيْنَا وَمَآ أُنزِلَ إِلَىٰٓ إِبْرَٰهِـۧمَ وَإِسْمَـٰعِيلَ وَإِسْحَـٰقَ وَيَعْقُوبَ وَٱلْأَسْبَاطِ وَمَآ أُوتِىَ مُوسَىٰ وَعِيسَىٰ وَمَآ أُوتِىَ ٱلنَّبِيُّونَ مِن رَّبِّهِمْ لَا نُفَرِّقُ بَيْنَ أَحَدٍۢ مِّنْهُمْ وَنَحْنُ لَهُۥ مُسْلِمُونَ ١٣٦
2:136 Say, ˹O believers,˺ “We believe in Allah and what has been revealed to us; and what was revealed to Abraham, Ishmael, Isaac, Jacob, and his descendants; and what was given to Moses, Jesus, and other prophets from their Lord. We make no distinction between any of them. And to Allah we all submit.”
2:136 Dywedwch: "Credasom yn Allah ac yr hyn a ddisgynnodd atom ac yr hyn a ddisgynnodd ar Ibrahim ac Ismail ac Isaac ac Iacob a'r llwythau, a'r hyn a roddwyd i Musa ac Iesu, a'r hyn a roddwyd i'r proffwydi oddi wrth eu Harglwydd — ni wahaniaethwn rhwng yr un ohonynt — ac yr ydym ni yn ymostwng iddo."فَإِنْ ءَامَنُوا۟ بِمِثْلِ مَآ ءَامَنتُم بِهِۦ فَقَدِ ٱهْتَدَوا۟ ۖ وَّإِن تَوَلَّوْا۟ فَإِنَّمَا هُمْ فِى شِقَاقٍۢ ۖ فَسَيَكْفِيكَهُمُ ٱللَّهُ ۚ وَهُوَ ٱلسَّمِيعُ ٱلْعَلِيمُ ١٣٧
2:137 So if they believe in what you believe, then they will indeed be ˹rightly˺ guided. But if they turn away, they are simply opposed ˹to the truth˺. But Allah will spare you their evil. For He is the All-Hearing, All-Knowing.
2:137 Ac os credant yr un fath ag y credasoch chwi — yn wir cânt eu harwain — ond os troant ymaith — nid ydynt ond mewn gwrthwynebiad — a bydd Allah yn ddigonol i ti yn eu herbyn — Ef yw'r Clywgar, yr Hollwybodus.صِبْغَةَ ٱللَّهِ ۖ وَمَنْ أَحْسَنُ مِنَ ٱللَّهِ صِبْغَةًۭ ۖ وَنَحْنُ لَهُۥ عَـٰبِدُونَ ١٣٨
2:138 This is the ˹natural˺ Way of Allah. And who is better than Allah in ordaining a way? And we worship ˹none but˺ Him.
2:138 Lliw Allah — a phwy sydd â lliw gwell nag Allah? — ac yr ydym ni yn ei addoli.قُلْ أَتُحَآجُّونَنَا فِى ٱللَّهِ وَهُوَ رَبُّنَا وَرَبُّكُمْ وَلَنَآ أَعْمَـٰلُنَا وَلَكُمْ أَعْمَـٰلُكُمْ وَنَحْنُ لَهُۥ مُخْلِصُونَ ١٣٩
2:139 Say, “Would you dispute with us about Allah, while He is our Lord and your Lord? We are accountable for our deeds and you for yours. And we are devoted to Him ˹alone˺.
2:139 Dywed: "A ddadleuech â ni am Allah — ac Ef yw ein Harglwydd ni a'ch Arglwydd chwithau — i ni ein gweithredoedd a i chwi eich gweithredoedd — ac yr ydym ni'n ddiffuant iddo."أَمْ تَقُولُونَ إِنَّ إِبْرَٰهِـۧمَ وَإِسْمَـٰعِيلَ وَإِسْحَـٰقَ وَيَعْقُوبَ وَٱلْأَسْبَاطَ كَانُوا۟ هُودًا أَوْ نَصَـٰرَىٰ ۗ قُلْ ءَأَنتُمْ أَعْلَمُ أَمِ ٱللَّهُ ۗ وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّن كَتَمَ شَهَـٰدَةً عِندَهُۥ مِنَ ٱللَّهِ ۗ وَمَا ٱللَّهُ بِغَـٰفِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ ١٤٠
2:140 Do you claim that Abraham, Ishmael, Isaac, Jacob, and his descendants were all Jews or Christians?” Say, “Who is more knowledgeable: you or Allah?” Who does more wrong than those who hide the testimony they received from Allah? And Allah is never unaware of what you do.
2:140 Neu a ddywedwch fod Ibrahim ac Ismail ac Isaac ac Iacob a'r llwythau yn Iddewon neu'n Gristnogion? Dywed: "A chwi sydd fwyaf gwybodus neu Allah?" — a phwy sy'n fwy anghyfiawn na'r hwn a guddiodd dystiolaeth sydd ganddo oddi wrth Allah — ac nid yw Allah yn anymwybodol o'r hyn a wnewch.تِلْكَ أُمَّةٌۭ قَدْ خَلَتْ ۖ لَهَا مَا كَسَبَتْ وَلَكُم مَّا كَسَبْتُمْ ۖ وَلَا تُسْـَٔلُونَ عَمَّا كَانُوا۟ يَعْمَلُونَ ١٤١
2:141 That was a community that had already gone before. For them is what they earned and for you is what you have earned. And you will not be accountable for what they have done.
2:141 Honno oedd cenedl a aeth heibio — iddynt yr hyn a enillasant, ac i chwi yr hyn a enillasoch — ac ni holir chwi am yr hyn yr oeddent hwy yn ei wneud.۞
سَيَقُولُ ٱلسُّفَهَآءُ مِنَ ٱلنَّاسِ مَا وَلَّىٰهُمْ عَن قِبْلَتِهِمُ ٱلَّتِى كَانُوا۟ عَلَيْهَا ۚ قُل لِّلَّهِ ٱلْمَشْرِقُ وَٱلْمَغْرِبُ ۚ يَهْدِى مَن يَشَآءُ إِلَىٰ صِرَٰطٍۢ مُّسْتَقِيمٍۢ ١٤٢
2:142 The foolish among the people will ask, “Why did they turn away from the direction of prayer they used to face?”1 Say, ˹O Prophet,˺ “The east and west belong ˹only˺ to Allah. He guides whoever He wills to the Straight Path.”
2:142 Fe ddywed y ffyliaid ymhlith pobl: "Beth a'u trodd oddi wrth eu qibla yr oeddent arno?" — dywed: "I Allah y perthyn y Dwyrain a'r Gorllewin — y mae'n arwain pwy a fyn at lwybr union."وَكَذَٰلِكَ جَعَلْنَـٰكُمْ أُمَّةًۭ وَسَطًۭا لِّتَكُونُوا۟ شُهَدَآءَ عَلَى ٱلنَّاسِ وَيَكُونَ ٱلرَّسُولُ عَلَيْكُمْ شَهِيدًۭا ۗ وَمَا جَعَلْنَا ٱلْقِبْلَةَ ٱلَّتِى كُنتَ عَلَيْهَآ إِلَّا لِنَعْلَمَ مَن يَتَّبِعُ ٱلرَّسُولَ مِمَّن يَنقَلِبُ عَلَىٰ عَقِبَيْهِ ۚ وَإِن كَانَتْ لَكَبِيرَةً إِلَّا عَلَى ٱلَّذِينَ هَدَى ٱللَّهُ ۗ وَمَا كَانَ ٱللَّهُ لِيُضِيعَ إِيمَـٰنَكُمْ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ بِٱلنَّاسِ لَرَءُوفٌۭ رَّحِيمٌۭ ١٤٣
2:143 And so We have made you ˹believers˺ an upright1 community so that you may be witnesses over humanity and that the Messenger may be a witness over you. We assigned your former direction of prayer only to distinguish those who would remain faithful to the Messenger from those who would lose faith. It was certainly a difficult test except for those ˹rightly˺ guided by Allah. And Allah would never discount your ˹previous acts of˺ faith. Surely Allah is Ever Gracious and Most Merciful to humanity.
2:143 A felly gwnaethom chwi'n genedl ganolig — fel y byddech yn dystion dros bobl a byddai'r cennad yn dyst drosoch chwi — ac ni wnaethom y qibla yr oeddech arno ond fel y gwybyddem pwy sy'n dilyn y cennad a phwy sy'n troi ar ei sawdl — ac yn wir yr oedd yn drwm ac eithrio ar y rhai yr arweiniodd Allah — ac nid oedd Allah i adael eich ffydd yn ofer — yn wir y mae Allah yn Drugarog, yn Dosturiol tuag at bobl.قَدْ نَرَىٰ تَقَلُّبَ وَجْهِكَ فِى ٱلسَّمَآءِ ۖ فَلَنُوَلِّيَنَّكَ قِبْلَةًۭ تَرْضَىٰهَا ۚ فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ ٱلْمَسْجِدِ ٱلْحَرَامِ ۚ وَحَيْثُ مَا كُنتُمْ فَوَلُّوا۟ وُجُوهَكُمْ شَطْرَهُۥ ۗ وَإِنَّ ٱلَّذِينَ أُوتُوا۟ ٱلْكِتَـٰبَ لَيَعْلَمُونَ أَنَّهُ ٱلْحَقُّ مِن رَّبِّهِمْ ۗ وَمَا ٱللَّهُ بِغَـٰفِلٍ عَمَّا يَعْمَلُونَ ١٤٤
2:144 Indeed, We see you ˹O Prophet˺ turning your face towards heaven. Now We will make you turn towards a direction ˹of prayer˺ that will please you. So turn your face towards the Sacred Mosque ˹in Mecca˺—wherever you are, turn your faces towards it. Those who were given the Scripture certainly know this to be the truth from their Lord. And Allah is never unaware of what they do.
2:144 Yn wir gwelom droi dy wyneb yn y nef — felly down â thi yn sicr at qibla yr wyt yn fodlon arni — felly tro dy wyneb tua'r Mosg Cysegredig — a ble bynnag yr ydych, trowch eich wynebau tuag ato — ac yn wir y rhai a roddwyd iddynt y Llyfr a wyddant mai gwirionedd ydyw oddi wrth eu Harglwydd — ac nid yw Allah yn anymwybodol o'r hyn a wnânt.وَلَئِنْ أَتَيْتَ ٱلَّذِينَ أُوتُوا۟ ٱلْكِتَـٰبَ بِكُلِّ ءَايَةٍۢ مَّا تَبِعُوا۟ قِبْلَتَكَ ۚ وَمَآ أَنتَ بِتَابِعٍۢ قِبْلَتَهُمْ ۚ وَمَا بَعْضُهُم بِتَابِعٍۢ قِبْلَةَ بَعْضٍۢ ۚ وَلَئِنِ ٱتَّبَعْتَ أَهْوَآءَهُم مِّنۢ بَعْدِ مَا جَآءَكَ مِنَ ٱلْعِلْمِ ۙ إِنَّكَ إِذًۭا لَّمِنَ ٱلظَّـٰلِمِينَ ١٤٥
2:145 Even if you were to bring every proof to the People of the Book, they would not accept your direction ˹of prayer˺, nor would you accept theirs; nor would any of them accept the direction ˹of prayer˺ of another. And if you were to follow their desires after ˹all˺ the knowledge that has come to you, then you would certainly be one of the wrongdoers.
2:145 Ac pe daet â phob arwydd i'r rhai a roddwyd iddynt y Llyfr — ni ddilynent dy qibla di — ac nid wyt ti'n dilyn eu qibla hwy — ac nid yw rhai ohonynt yn dilyn qibla'r lleill — ac os dilyni eu dymuniadau hwy ar ôl yr hyn a ddaeth atat o wybodaeth — yn wir byddit bryd hynny ymhlith y rhai anghyfiawn.ٱلَّذِينَ ءَاتَيْنَـٰهُمُ ٱلْكِتَـٰبَ يَعْرِفُونَهُۥ كَمَا يَعْرِفُونَ أَبْنَآءَهُمْ ۖ وَإِنَّ فَرِيقًۭا مِّنْهُمْ لَيَكْتُمُونَ ٱلْحَقَّ وَهُمْ يَعْلَمُونَ ١٤٦
2:146 Those We have given the Scripture recognize this ˹Prophet˺ as they recognize their own children. Yet a group of them hides the truth knowingly.
2:146 Y rhai y rhoddwyd iddynt y Llyfr — y maent yn ei adnabod fel yr adnabyddant eu meibion eu hunain — ac yn wir y mae dosbarth ohonynt yn cuddio'r gwirionedd tra gwyddant.ٱلْحَقُّ مِن رَّبِّكَ ۖ فَلَا تَكُونَنَّ مِنَ ٱلْمُمْتَرِينَ ١٤٧
2:147 ˹This is˺ the truth from your Lord, so do not ever be one of those who doubt.
2:147 Y gwirionedd sydd oddi wrth dy Arglwydd — felly paid â bod ymhlith y rhai sy'n amau.وَلِكُلٍّۢ وِجْهَةٌ هُوَ مُوَلِّيهَا ۖ فَٱسْتَبِقُوا۟ ٱلْخَيْرَٰتِ ۚ أَيْنَ مَا تَكُونُوا۟ يَأْتِ بِكُمُ ٱللَّهُ جَمِيعًا ۚ إِنَّ ٱللَّهَ عَلَىٰ كُلِّ شَىْءٍۢ قَدِيرٌۭ ١٤٨
2:148 Everyone turns to their own direction ˹of prayer˺. So compete with one another in doing good. Wherever you are, Allah will bring you all together ˹for judgment˺. Surely Allah is Most Capable of everything.
2:148 Ac i bob un y mae cyfeiriad y mae'n ei wynebu — felly rasiwch at dda — ble bynnag y byddwch, daw Allah â chwi oll ynghyd — yn wir Allah dros bob peth yn Alluog.وَمِنْ حَيْثُ خَرَجْتَ فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ ٱلْمَسْجِدِ ٱلْحَرَامِ ۖ وَإِنَّهُۥ لَلْحَقُّ مِن رَّبِّكَ ۗ وَمَا ٱللَّهُ بِغَـٰفِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ ١٤٩
2:149 Wherever you are ˹O Prophet˺, turn your face towards the Sacred Mosque. This is certainly the truth from your Lord. And Allah is never unaware of what you ˹all˺ do.
2:149 Ac o ble bynnag yr ei allan — tro dy wyneb tua'r Mosg Cysegredig — ac yn wir y mae'n wirionedd oddi wrth dy Arglwydd — ac nid yw Allah yn anymwybodol o'r hyn a wnewch.وَمِنْ حَيْثُ خَرَجْتَ فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ ٱلْمَسْجِدِ ٱلْحَرَامِ ۚ وَحَيْثُ مَا كُنتُمْ فَوَلُّوا۟ وُجُوهَكُمْ شَطْرَهُۥ لِئَلَّا يَكُونَ لِلنَّاسِ عَلَيْكُمْ حُجَّةٌ إِلَّا ٱلَّذِينَ ظَلَمُوا۟ مِنْهُمْ فَلَا تَخْشَوْهُمْ وَٱخْشَوْنِى وَلِأُتِمَّ نِعْمَتِى عَلَيْكُمْ وَلَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ ١٥٠
2:150 Wherever you are ˹O Prophet˺, turn your face towards the Sacred Mosque. And wherever you ˹believers˺ are, face towards it, so that people will have no argument against you, except the wrongdoers among them. Do not fear them; fear Me, so that I may ˹continue to˺ perfect My favour upon you and so you may be ˹rightly˺ guided.
2:150 Ac o ble bynnag yr ei allan — tro dy wyneb tua'r Mosg Cysegredig — a ble bynnag yr ydych, trowch eich wynebau tuag ato — fel na fydd i bobl ddadl yn eich erbyn — ac eithrio'r rhai anghyfiawn ohonynt — felly peidiwch ag ofni hwy ond ofnwch Fi — ac i mi gwblhau fy nrhodd arnoch — efallai y byddwch wedi eich arwain.
.
.
Phasellus sit amet imperdiet lacus. Fusce nec orci luctus, rhoncus sem at, eleifend massa. Cras auctor, augue et tincidunt tincidunt, tellus justo dignissim dolor, vitae ornare libero.